Moc wiążąca uchwał Sądu Najwyższego
Pytanie: Pozwałem dłużnika o zapłatę, sąd wydał nakaz zapłaty ale dłużnik wniósł sprzeciw od nakazu zatrudniając do tego radcę prawnego. Nie chcę się niepotrzebnie rozpisywać o istocie sprawy, chodzi mi tylko o to że ten jego prawnik domagając się w sprzeciwie oddalenia powództwa powołał się na jakąś tam uchwałę SN. Temat uchwały jest do rzeczy – pasuje do specyfiki naszej sprawy. Pytanie moje jeżeli można, to czy uchwały Sądu Najwyższego mają rangę przepisu prawnego czy czegoś w tym rodzaju co sądy muszą bezwzględnie respektować?
Odpowiedź: Art. 87 § 1 Ustawy o Sądzie Najwyższym stanowi, że uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego, składu połączonych izb oraz składu całej izby, z chwilą ich podjęcia, uzyskują moc zasad prawnych. Skład 7 sędziów może postanowić o nadaniu uchwale mocy zasady prawnej. Zasady prawne to nie przepisy lecz nazwijmy, dyrektywy postępowania uznane w doktrynie.
Jednakże dany sąd związany jest czyli jak Pan napisał – musi bezwzględnie respektować – tylko taką uchwałę i tylko w tej sprawie którą Sąd Najwyższy wydał w odpowiedzi na pytanie zadane przez tenże sąd w tejże sprawie (pytanie zadane przez sąd odwoławczy w kwestii budzącej wątpliwości tegoż sądu). Natomiast w innych sprawach (nawet “bliźniaczo” podobnych) taka uchwała, nawet mając moc zasady prawnej, nie jest wiążąca dla sądu pierwszej ani drugiej instancji (tak w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2017 r. Sygn. akt V CSK 466/16) Jednakże zajęcie odmiennego stanowiska powinno (wziąwszy pod uwagę możliwość wniesienia kasacji do SN) zawierać argumentację, która mogłaby skłonić Sąd Najwyższy do rozważenia potrzeby przedstawienia określonego zagadnienia składowi pełnej izby. Generalnie więc, uchwały Sądu Najwyższego, nawet jeżeli nie mają charakteru zasady prawnej, często wywierają duży wpływ na orzecznictwo sądów powszechnych ze względu na autorytet SN. Sądy niższych instancji mogą odstąpić od linii orzeczniczej wyznaczonej przez SN, jednak ryzykują uchylenie wyroku w dalszym toku postępowania.
Zaktualizowano 14 listopada 2025 r.