Zrzeczenie się dziedziczenia – za życia spadkodawcy
Pytanie: W tym roku wychodzę za mąż. Chciałabym z wyprzedzeniem uregulować kwestie spadkowe i zrzec się ewentualnego spadku po moich rodzicach. Jestem świadoma, że mają oni liczne długi i nie chciałabym w przyszłości ich odziedziczyć. Czy istnieje możliwość wcześniejszego zrzeczenia się spadku? Gdzie powinnam się zgłosić, aby formalnie uregulować tę sprawę i zabezpieczyć się przed odpowiedzialnością za zobowiązania mojej rodziny?
Odpowiedź: Przepisy dopuszczają zawarcie umowy między przyszłym spadkodawcą (Twoim rodzicem) a jego przyszłym spadkobiercą ustawowym (Tobą) o zrzeczenie się dziedziczenia. Podstawę prawną stanowią tu art. 1048–1049 kodeksu cywilnego (umowa ze spadkobiercą ustawowym zawarta za życia przyszłego spadkodawcy). Skutek zawarcia takiej umowy jest taki, że jesteś traktowana tak, jakbyś nie dożyła otwarcia spadku, więc nie dziedziczysz ani majątku, ani długów; wchodzą w Twoje miejsce inne osoby z kręgu spadkobierców ustawowych. To rozwiązanie jest właśnie po to, by np. dziecko mogło zawczasu wyłączyć siebie od przejmowania długów rodziców.
Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia musi być zawarta w formie aktu notarialnego (zwykłe pismo, oświadczenie złożone np. w gminie czy kartka na wszelki wypadek, nie wywołują tu skutków prawnych). U notariusza osobiście stawiają się: rodzic (przyszły spadkodawca) i Ty (przyszły spadkobierca ustawowy) z dokumentami tożsamości; nie istnieje wymóg szczególnych załączników, chyba że notariusz poprosi o np. odpis aktu urodzenia dla ustalenia pokrewieństwa. Można umówić się do dowolnej kancelarii notarialnej (np. w Twojej miejscowości lub najbliższym mieście) i od razu zaznaczyć, że chodzi o umowę zrzeczenia się dziedziczenia po rodzicach. W umowie można też uregulować, czy zrzeczenie obejmuje również Twoich zstępnych (dzieci), co jest ważne, jeśli nie chcesz, by długi spadkowe przeszły na nich.
Zrzeczenie się dziedziczenia (umowa u notariusza, za życia rodzica) działa niejako z góry – nie czekasz z formalnościami na śmierć rodzica. Odrzucenie spadku to oświadczenie składane dopiero po śmierci spadkodawcy, w sądzie lub u notariusza, w terminie 6 miesięcy od chwili, gdy dowiesz się o powołaniu do spadku (np. o śmierci rodzica lub o treści testamentu). Po odrzuceniu spadku wchodzą w Twoje miejsce Twoje dzieci; jeśli chcesz je też zabezpieczyć, trzeba złożyć za nie oświadczenia (za zgodą sądu rodzinnego). W Twojej sytuacji umowa o zrzeczenie się dziedziczenia wydaje się wygodniejsza, bo nie wymaga późniejszego pilnowania terminów ani składania oświadczeń po śmierci rodziców.