Zawyżone wypłaty wynagrodzenia latami
Pytanie: Od kilku lat pracuję w szkole, w ktorej jak sie okazuje naliczono mi za wysoka pensję, z czego nie zdawalam sobie sprawy. Pracodawca zorientowal sie dopiero w ubiegłym miesiącu. Przez ten czas podpisywał ze mną 3 umowy o pracę, w każdej powielal błąd. Co z nadpłaconą przez te lata kwotą?
Odpowiedź: Zawyżona pensja, którą wypłacano przez kilka lat na skutek błędu pracodawcy, jest z punktu widzenia prawa tzw. nienależnie wypłaconym wynagrodzeniem, a nie darowizną. Jednak to, czy i w jaki sposób pracodawca może żądać zwrotu nadpłaconych kwot, zależy od przepisów prawa pracy i cywilnego oraz od tego, czy Ty byłaś świadoma błędu po stronie pracodawcy.
Zgodnie z art. 87 i art. 91 kodeksu pracy, pracodawca nie może potrącać z Twoich kolejnych wypłat nadpłaty za poprzednie miesiące bez Twojej pisemnej zgody. Oznacza to, że nawet jeśli przez lata naliczał Ci za wysokie wynagrodzenie, nie uprawnia go do potrącania nadpłat z Twoich kolejnych pensji celem wyrównania sald. Jeśli wyrazisz pisemną zgodę, wtedy pracodawca może ratalnie potrącać z Twojej wypłaty część kwoty, ale z każdej wypłaty musi Ci zostać co najmniej wynagrodzenie minimalne a przy potrącaniu na rzecz pracodawcy co najmniej 100% minimalnego wynagrodzenia na dany rok. Jeżeli nie zgadzasz się na potrącenia, wówczas pracodawcy pozostaje wniesienie powództwa na podstawie art. 405 kodeksu cywilnego – bezpodstawne wzbogacenie.
Sądy w podobnych przypadkach często uznają powództwo pracodawcy, jeśli wykaże, że wynagrodzenie w kwocie której zwrotu domaga się w pozwie było obiektywnie nienależne (np. błąd w stawce, klasie wynagrodzenia, dodatku), a bezpodstawnie wzbogacony pracownik nie zachowywałeś się w sposób, który sugerowałby, że uważa, iż jest to należna mu np. premia na podstawie np. ustnej deklaracji, uzgodnienia. Pracodawca powinien też wyjaśnić, skąd błąd (np. niewłaściwa klasa/zawód, błędne dane systemowe, zły dodatek). Jeśli błąd był powielany systematycznie przez wiele lat, może to być argument za obniżeniem zakresu zwrotu (możliwość powołania się na wyjątki z art. 409 k.c. – działanie z zachowaniem szczególnej staranności, ale to bywa sporne i zależne od konkretów). Jeśli natomiast Ty nie znałaś przepisów i systemu płac, przyjmowałaś nadpłaty niejako w dobrej wierze, to istnieje szansa, że przynajmniej część powództwa (kwot do zwrotu) nie zostanie uwzględniona przez sąd. Art. 409 k.c. stanowi, że obowiązek wydania korzyści albo zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli wzbogacony zużył korzyść lub ją utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że przy zużyciu powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. A Ty, jak napisałaś, nie zdawałaś sobie z tego sprawy.