Zatajenie choroby psychicznej przed pracodawcą
Pytanie: Czy muszę informować pracodawcę o posiadanym orzeczeniu o niepełnosprawności? Wolałabym tego nie robić, dostałam je ze względów psychicznych, pracodawcy krzywo na to patrzą. Jeśli nie muszę o tym informować to gdyby pracodawca kazał mi podpisać na ten temat jakiś dokument to mogę tam skłamać?
Odpowiedź: Co do zasady nie masz prawnego obowiązku informowania pracodawcy o tym, że masz orzeczenie o niepełnosprawności, a decyzja o ujawnieniu należy do Ciebie. Natomiast nie wolno kłamać w dokumentach lub w sposób istotny zatajać informacji przed lekarzem medycyny pracy, bo to może mieć poważne konsekwencje.
Przepisy nie nakładają ogólnego obowiązku ujawniania niepełnosprawności ani dostarczania orzeczenia pracodawcy. Organy państwowe wprost wskazują, że decyzja o zgłoszeniu faktu posiadania orzeczenia należy wyłącznie do pracownika i brak zgłoszenia nie rodzi negatywnych konsekwencji. Ujawnienie niepełnosprawności jest potrzebne tylko, jeżeli chcesz korzystać z uprawnień (np. skrócony czas pracy, dodatkowa przerwa, dodatkowy urlop, dofinansowania dla pracodawcy).
Inaczej wygląda sytuacja w kontaktach z lekarzem medycyny pracy; przed nim nie wolno zataić niepełnosprawności, bo ma to znaczenie dla oceny przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku (BHP). Fałszywe informacje wobec lekarza mogą skutkować uznaniem, że naruszyłaś podstawowe obowiązki pracownicze, jeżeli przez to zostaną naruszone zasady bezpieczeństwa pracy.
Jeżeli pracodawca da Ci do podpisu dokument/ankietę z pytaniem o niepełnosprawność, to nie ma prawa żądać takich danych “na wszelki wypdek”, jeżeli nie jest to konieczne do realizacji konkretnego obowiązku z prawa pracy (np. rozliczenia dofinansowań, uprawnień). Masz prawo odmówić udzielenia odpowiedzi na pytanie wykraczające poza dopuszczalny katalog danych (albo wskazać, że z uprawnień dla osób niepełnosprawnych nie korzystasz). Z kolei jednak świadome wpisanie nieprawdziwej informacji, czyli “nie jestem osobą niepełnosprawną”, mimo orzeczenia, może zostać potraktowane jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, zwłaszcza jeśli ma znaczenie dla BHP lub rozliczeń z PFRON; Sąd Najwyższy dopuszcza taką kwalifikację. Bezpieczniejsze niż kłamstwo jest odmówienie odpowiedzi na pytanie, które nie jest obowiązkowe lub dopisanie zastrzeżenia typu np. “nie ubiegam się o uprawnienia przysługujące osobom z orzeczeniem o niepełnosprawności” bez ujawniania przyczyny. Innymi słowy, jeśli nie chcesz korzystać z uprawnień, możesz zachować orzeczenie dla siebie, pod warunkiem rzetelności wobec lekarza medycyny pracy.
Gdy otrzymasz dokument z pytaniem o niepełnosprawność, to sprawdź, czy zawiera adnotację, że odpowiedź jest dobrowolna. Jeżeli nie, to wówczas możesz poprosić o podstawę prawną żądania takich danych i ewentualnie skonsultować sprawę z PIP lub prawnikiem prawa pracy.