Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Zawarłam umowę zlecenie na czas określony na rok. Otrzymałam zgodnie z umową wynagrodzenie płatne z góry, za cały okres umowy, w wysokości 10.000 zł. Zleceniodawca po 3 miesiącach zerwał umowę, niezgodnie z jej postanowieniami, bez podania przyczyny. Umowa nie określała sposobu postępowania w takiej sytuacji. Otrzymane 10.000 zł już wydałam; nie posiadam tych pieniędzy. Czy jestem zobowiązana do ich zwrotu zleceniodawcy?

Odpowiedź: Do umowy zlecenia stosuje się przepisy tytułu XXI Kodeksu cywilnego (art. 734–751 k.c.). Generalnie, wynagrodzenie za zlecenie należne jest po wykonaniu zlecenia, chyba że strony umówią się inaczej – więc wypłata z góry za cały okres jest dopuszczalna, jeśli tak przewiduje umowa. Z kolei dający zlecenie może wypowiedzieć umowę w każdym czasie, ale w razie odpłatnego zlecenia musi zapłacić część wynagrodzenia odpowiadającą dotychczasowym czynnościom przyjmującego zlecenie oraz zwrócić poniesione wydatki.

Jeżeli jednak zleceniodawca wypowiedział umowę bez ważnego powodu, ciąży na nim obowiązek naprawienia szkody wynikłej z takiego wypowiedzenia; tak stanowi art. 746 § 1 k.c. w związku z art. 471 k.c., tak też orzecznictwo Sądu Najwyższego i doktryna. Szkodą po Twojej stronie będzie m.in. utracone wynagrodzenie, którego byś się spodziewała przy normalnym wykonywaniu umowy do końca (albo co najmniej za okres, jaki wynikał z umówionego sposobu rozwiązania, np. okres wypowiedzenia, jeśli taki był zastrzeżony). Praktycznie oznacza to, że wypłacone z góry wynagrodzenie można potraktować jako spełnienie świadczenia za cały umówiony okres, przy czym wcześniejsze, bezprawne zakończenie umowy przez zleceniodawcę nie tworzy po jego stronie roszczenia o zwrot tej zapłaty, lecz przeciwnie – może tworzyć Twoje roszczenie odszkodowawcze (czasem ponad otrzymaną kwotę, np. gdy miałaś jeszcze inne koszty). Żądanie zwrotu wynagrodzenia mogłoby być uzasadnione, gdyby okazało się, że świadczenie było nienależne, np. umowa była nieważna, nie doszło do jej wykonywania, nie było po Twojej stronie żadnego świadczenia, a pieniądze wypłacono omyłkowo. Orzecznictwo i doktryna wskazują, że zwrot wynagrodzenia z umów zlecenia jest wyjątkowy i wymaga wykazania przez zleceniodawcę braku jakiegokolwiek świadczenia z Twojej strony. W Twojej sytuacji umowa była zawarta, wykonywana przez 3 miesiące, a następnie zleceniodawca sam ją przedwcześnie rozwiązał bez ważnej przyczyny, więc brak tu podstaw, by traktować wypłatę jako nienależną.

W ewentualnym sporze sądowym warto przedstawić umowę (wskazując zwłaszcza zapis o z góry płatnym wynagrodzeniu za cały okres), dowody wykonywania zlecenia przez 3 miesiące oraz dowody, że to zleceniodawca jednostronnie i bez podstawy rozwiązał umowę.