Zapis o zakazie konkurencji w umowie o pracę
Pytanie: Mam pytanie dotyczące umowy o zakazie konkurencji. W jednym z dokumentów znalazłam taki zapis:
„Działalnością konkurencyjną Pracownika wobec Pracodawcy będzie wszelka działalność Pracownika na terenie Rzeczypospolitej Polskiej i poza jej granicami, zorganizowana w dowolnej formie prawnej, w tym w szczególności wskazanej w §4 niniejszej Umowy, której zakres obejmuje działalność pokrywającą się z zakresem działalności Pracodawcy.”
Czy taki zapis nie jest zbyt ogólnikowy? Zastanawiam się, czy w praktyce taki zapis może być trudny do wyegzekwowania lub uznany za nieważny w sądzie.
Odpowiedź: Zapis w umowie o zakazie konkurencji jest zbyt ogólnikowy, ponieważ nie precyzuje konkretnie, co stanowi działalność konkurencyjną, odsyłając jedynie do innego paragrafu bez jasnych kryteriów. Orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że zakres zakazu musi być wystarczająco sprecyzowany, aby pracownik mógł ustalić swoje obowiązki i aby nie prowadzić do skrępowania swobody gospodarczej. W praktyce taki zapis może być uznany za nieważny jako sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 5 KC) lub nieważny w całości (art. 58 § 3 KC).
Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy (art. 1012 KP) wymaga formy pisemnej, określenia okresu, odszkodowania (min. 25% wynagrodzenia) oraz dostępu pracownika do poufnych informacji. Zakres nie może wykraczać poza faktyczną działalność pracodawcy i musi być konkretny, np. wskazując branże, produkty czy usługi. Brak precyzji uniemożliwia egzekucję, bo sąd ocenia, czy dana aktywność faktycznie zagraża interesom pracodawcy. Sądy często unieważniają umowy z nieprecyzyjnymi definicjami, jak zupełny brak lub zbyt szeroki zakres (np. “jakakolwiek działalność”), co prowadzi do quasi-niewolniczego stanu. W wyroku II PK 134/10 SN stwierdził, że zakres musi odnosić się do faktycznej działalności pracodawcy, a nie być dowolny. Terytorialny zasięg (cały świat) może być dodatkowo kwestionowany, jeżeli nieuzasadniony biznesem firmy.
Egzekucja wynikająca z tak ogólnikowo sformułowanego zakazu jest trudna, bo pracownik może podważyć zapis w sporze, a sąd dokona wykładni na podstawie art. 1011 KP i zasad swobody umów (art. 3531 KC). Pracodawca ryzykuje brak ochrony, a pracownik – niepewność co do obowiązków. Zalecane jest doprecyzowanie, np. enumeratywne wyliczenie branż lub odwołanie do KRS firmy.