Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Czy pracodawca może zabrać urlop z tego roku na rzecz spłacenia urlopu wziętego w poprzednich latach na tzw. górkę?

Odpowiedź: Prawo do urlopu jest coroczne i powstaje w danym roku kalendarzowym, a pracodawca nie może udzielić urlopu, do którego pracownik jeszcze nie nabył prawa (tzw. urlop z przyszłego roku – zakazane w orzecznictwie Sądu Najwyższego). Jeżeli mimo to w praktyce udzielono Ci urlopu zaliczkowo z przyszłych lat, to było to działanie sprzeczne z zasadami udzielania urlopu z Kodeksu pracy, natomiast nie powoduje prawnego obowiązku spłacania tegoż przez proporcjonalne i w ogóle zmniejszenie wymiaru urlopu z kolejnych lat.

Pracownik nie może się zrzec urlopu ani go niejako oddać pracodawcy, a pracodawca nie może w trakcie trwania stosunku pracy zamienić urlopu na pieniądze zamiast go udzielić. Pracodawca ma obowiązek udzielić Ci przysługującego urlopu: bieżącego za dany rok oraz zaległego (np. za poprzedni rok najpóźniej do 30 września). Jak wspomniałem już, przepisy nie przewidują instytucji czegoś w rodzaju ujemnego salda urlopowego, które zmniejszałoby Ci wymiar urlopu w kolejnych latach jako spłatę wcześniej wykorzystanego “na górkę”. Niektóre firmy próbują wprowadzać do regulaminów pracy lub wewnętrznych ustaleń zapis o możliwości zaliczkowego urlopu i późniejszego pomniejszenia wymiaru w kolejnym roku, ale takie postanowienia są dyskusyjne, bo mogą naruszać gwarancyjny charakter prawa do urlopu i orzecznictwo SN stanowiące, że urlop nie może być udzielany z przyszłego roku. Ewentualnie możliwe jest zawarcie wyraźnego porozumienia polegającego na tym, że np. z powodu udzielenia urlopu zaliczkowego strony uzgadniają pomniejszenie wymiaru urlopu w kolejnym roku o określoną liczbę dni. Można też umówić się na potrącenie równowartości nadmiarowych dni z wynagrodzenia, ale wymaga to Twojej dobrowolnej zgody na piśmie. Jednakże takie porozumienie musi respektować przepisy o minimalnych uprawnieniach pracownika (nie można zejść poniżej przysługującego z ustawy wymiaru w sposób sprzeczny z kodeksem) i nie może pozbawiać Cię faktycznie prawa do odpoczynku, co i w tym przypadku i z tego powodu jest co najmniej kontrowersyjne w świetle przepisów.

Jeżeli pracodawca jednostronnie obniża Ci wymiar urlopu za bieżący rok, powołując się na rzekomy dług urlopowy z poprzednich lat, to można traktować to jako potencjalne naruszenie prawa do urlopu i rozważyć interwencję (pismo do pracodawcy, PIP, ewentualnie pozew o ustalenie prawa do urlopu).