Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: W jakich przypadkach sąd orzeka zakaz zbliżania się do dziecka, tzn. czy tylko gdy miała miejsce przemoc ze strony rodzica? I czy taki zakaz zbliżania automatycznie wyklucza jego kontakty z dzieckiem?

Odpowiedź: Zakaz zbliżania (i zakaz kontaktów) sąd orzeka wtedy, gdy wymaga tego dobro dziecka, nie tylko przy przemocy wobec samego dziecka, a jego zakres zależy od treści orzeczenia. Taki zakaz nie zawsze wyklucza wszelkie kontakty, chyba że sąd wprost zakaże kontaktów w jakiejkolwiek formie (wtedy kontakty są wyłączone).

Podstawą jest dobro dziecka; sąd ma obowiązek zakazać kontaktów (a więc w praktyce też zbliżania) jeżeli ich utrzymywanie poważnie temu dobru zagraża albo je narusza. Przykładowe sytuacje często występujące w życiu, to przemoc fizyczna lub psychiczna wobec dziecka, przemoc wobec drugiego rodzica/opiekuna, zwłaszcza gdy dziecko jest świadkiem, nadużywanie alkoholu/narkotyków, zachowania demoralizujące dziecko, powiązania ze środowiskiem przestępczym, rażące zaniedbywanie potrzeb dziecka itp. Istotne jest to, że nie chodzi tylko o przemoc sensu stricto – wystarczy, że realnie zagrażane jest dobro dziecka (bezpieczeństwo, rozwój, poczucie stabilności, brak demoralizacji).

Kodeks rodzinny przewiduje cały wachlarz środków: ograniczenie kontaktów (np. tylko pod nadzorem, tylko telefonicznie) aż po całkowity zakaz kontaktów. Sąd może zakazać spotykania się z dzieckiem lub przebywania sam na sam (zakaz zbliżania w sensie osobistego kontaktu), ale dopuścić kontakt np. telefoniczny czy online, ograniczyć kontakty do określonych form (np. tylko w obecności kuratora) – wtedy fizyczne zbliżenie jest możliwe, lecz ściśle kontrolowane, może też orzec pełny zakaz kontaktów – wówczas wykluczone są wszystkie formy kontaktu, również pośrednie. I dlatego sam zakaz zbliżania się nie musi z definicji oznaczać zero kontaktu; o wszystkim decyduje konkretny zakres orzeczenia (czy wpisano też zakaz kontaktów, czy ograniczono je do określonych form).

Jeżeli zakaz zbliżania jest orzeczony jako środek karny (np. przy wyroku za znęcanie, stalking), to sąd zawsze określa czas trwania w wyroku i może to być od 1 roku do 15 lat; w najpoważniejszych sprawach możliwy jest też zakaz dożywotni. Po upływie orzeczonego okresu zakaz wygasa z mocy prawa; możliwe jest też w określonych sytuacjach wcześniejsze skrócenie po spełnieniu przesłanek z k.k. Przy zakazie kontaktów/zbliżania w sprawach rodzinnych (kontakty z dzieckiem) sąd opiekuńczy zazwyczaj nie wpisuje konkretnej daty końcowej, tylko wydaje postanowienie na czas nieoznaczony i zakaz trwa tak długo, jak istnieją przesłanki – gdy dobro dziecka przestaje wymagać zakazu, sąd może go zmienić lub uchylić na wniosek (lub z urzędu).