Zakaz pracy w niedziele i święta a umowa zlecenie
Pytanie: Czy zakaz pracy w niedziele i święta dotyczy wyłącznie pracowników na umowie o pracę, czy na umowie zleceniu również?
Odpowiedź: Przepisy o pracy w niedziele i święta (rozdział VII Kodeksu pracy – art. 1519–15112) regulują sytuację pracownika, czyli osoby zatrudnionej na podstawie stosunku pracy (umowa o pracę), a nie na umowach cywilnych. Skoro zleceniobiorcy podlegają regulacjom kodeksu cywilnego, więc nie mają np. gwarancji dnia wolnego za pracę w niedzielę; przysługuje im po prostu wynagrodzenie za wykonaną pracę, co potwierdzają opracowania kadrowe. Jednakże ustawa o ograniczeniu handlu w niedziele i święta zakazuje powierzania pracy w handlu nie tylko pracownikom, ale też po prostu zatrudnionym, czyli osobom wykonującym pracę na podstawie umów cywilnoprawnych (w tym umowy zlecenia) w placówkach handlowych. Oznacza to, że np. w sklepie objętym zakazem handlu nie można ominąć zakazu, zatrudniając w niedzielę i święta kasjera czy sprzedawcę na umowę zlecenie – zakaz obejmuje również takie osoby. Poza handlem jednak, zakaz pracy w niedzielę i święta z Kodeksu pracy dotyczy tylko osób na umowie o pracę; zleceniobiorca może co do zasady pracować w te dni, o ile nie łamie innych przepisów (np. BHP, prawa młodocianych).
Praca w niedziele jest więc dla pracowników etatowych co do zasady zakazana, ale Kodeks pracy przewiduje zamknięty katalog wyjątków, kiedy jest dozwolona. Główne wyjątki z Kodeksu pracy, gdzie/kiedy praca w niedzielę i święta jest dozwolona:
– w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej (ochrona życia lub zdrowia, mienia, środowiska, usuwanie awarii);
– w ruchu ciągłym (np. zakłady, których nie można zatrzymać ze względów technologicznych czy bezpieczeństwa);
– przy pracy zmianowej (np. zakłady produkcyjne, szpitale pracujące na zmiany);
– przy niezbędnych remontach;
– w transporcie i komunikacji (kolej, komunikacja miejska, lotniska itp.);
– w zakładowych strażach pożarnych i służbach ratowniczych;
– przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób (ochrona, portierzy);
– w rolnictwie i hodowli;
– przy pracach koniecznych ze względu na użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w usługach dla ludności, gastronomii, hotelarstwie, jednostkach gospodarki komunalnej, zakładach opieki zdrowotnej i placówkach całodobowej opieki, kulturze, oświacie, turystyce i wypoczynku.
– gdy pracownik zatrudniony jest w systemie, w którym praca świadczona jest wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta (art. 15110 pkt 10 k.p.)
– świadczenie usług za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub urządzeń telekomunikacyjnych na rzecz odbiorców za granicą, u których niedziela/święto w Polsce jest zwykłym dniem pracy (np. obsługa zagranicznych rynków).