Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Moja mama jest starszą osobą. Bardzo boi się sytuacji, w której któraś z nas (mam dwie siostry) musiałaby poświęcić się całkowicie opiece nad nią w razie jakiejś ciężkiej choroby.
Właśnie rozmawiałyśmy na ten temat i mama poprosiła mnie, żebym wpłynęła na siostry i wytłumaczyła im, że mama życzy sobie w razie czego umieszczenia w domu opieki. Tak sobie życzy i koniec
Nie czuję się z tym komfortowo, ale taka jest jej wola.
Czy jest jakaś możliwość zabezpieczenia jej życzenia prawnie? Może jakieś notarialne oświadczenie woli?
Zależność od rodziny to dla mamy najgorszy możliwy scenariusz.
Proszę nie zrozumieć mnie źle. To moja kochana mama i jeśli będzie trzeba zaopiekuję się nią. We trzy z siostrami dałybyśmy radę. Tyle że ona chce inaczej.

Odpowiedź: Dorosła, poczytalna osoba sama decyduje, czy chce iść do domu opieki (państwowego DPS lub prywatnego) i musi wyrazić na to pisemną zgodę. Rodzina nie może jej skierować do domu opieki wbrew jej woli, chyba że jest ubezwłasnowolniona i zdecyduje o tym sąd opiekuńczy. Przyjęcie do DPS odbywa się na wniosek osoby zainteresowanej (albo jej przedstawiciela ustawowego) złożony w ośrodku pomocy społecznej (OPS) w gminie. Dopóki mama jest świadoma i kontaktowa, zawsze można zrealizować jej wolę zwykłą procedurą, czyli składając wniosek z jej podpisem.

Przepisy prawa nie przewidują rozbudowanych tzw. advance directives jak np. w Niemczech, ale można stworzyć całkiem solidne zabezpieczenie takiej jej woli. Przede wszystkim, notarialne oświadczenie woli / testament życia (własne sformułowanie). Mama może u notariusza sporządzić oświadczenie, że w razie znacznej niesamodzielności, przewlekłej ciężkiej choroby, demencji itp. życzy sobie umieszczenia w domu opieki, a nie opieki całodobowej w domu rodziny. Taki dokument nie wiąże bezpośrednio sądu czy OPS jak ustawa, ale mimo tego ma dużą moc prawną – wskazuje, jaka była jednoznaczna i przemyślana wola mamy, gdy była w pełni zdolna do czynności prawnych.

Poza tym, pełnomocnictwo (najlepiej notarialne) dla wybranej osoby. Mama może ustanowić pełnomocnika (np. Ciebie) do załatwiania w jej imieniu spraw urzędowych, socjalnych i zdrowotnych – np. składania wniosków do OPS o umieszczenie w domu pomocy społecznej, podpisywania umów z prywatnym domem opieki, reprezentowania przed urzędami. W treści pełnomocnictwa warto wprost wpisać, że pełnomocnik jest upoważniony do załatwienia formalności związanych z umieszczeniem w domu opieki, zgodnie z wolą mamy wyrażoną w załączonym oświadczeniu. Forma notarialna daje placówkom i urzędom większe poczucie pewności, że dokument jest ważny.
​

Poza tym, dokument dla lekarzy / placówek medycznych (pełnomocnik medyczny w praktyce). Choć przepisy o pełnomocniku medycznym nie są szczegółowo uregulowane ustawowo, orzecznictwo dopuszcza udzielanie pełnomocnictwa do decyzji o leczeniu i opiece. Mama może pisemnie wskazać osobę, którą upoważnia do uzyskiwania informacji medycznych i współdecydowania o sposobie opieki długoterminowej (np. skierowania do ZOL/DPS), wraz z dołączonym oświadczeniem o preferencji domu opieki.

I ewentualnie też, rozmowa i pisemne uzgodnienie między Wami, bez mocy urzędowej. Warto spisać (nawet w zwykłej formie pisemnej), że wszystkie trzy córki są poinformowane o woli mamy i ją akceptują albo przynajmniej przyjmują do wiadomości. Taki dokument nie daje mocy prawnej, ale pomaga uniknąć późniejszych rodzinnych konfliktów typu: “mama na pewno by tego nie chciała”.

Jeśli mama zachoruje, a jej zdolność do świadomego wyrażania woli będzie wątpliwa, oświadczenie sporządzone u notariusza będzie mocnym argumentem dla sądu czy OPS, że należy zorganizować opiekę instytucjonalną, a nie oczekiwać całodobowej opieki rodzinnej. Pełnomocnictwo umożliwi Tobie (lub innej wskazanej osobie) szybkie załatwianie formalności – składanie wniosków, podpisywanie dokumentów z domem opieki, wniosków o skierowanie itp., bez dodatkowych sporów kto ma prawo decydować w omawianej kwestii. Dla Was psychicznie: będziecie wiedziały, że realizujecie dokładnie to, co mama wcześniej jasno ustaliła, a nie podejmujecie nieprawidłowych decyzji za jej plecami. Gdyby kiedyś pojawiła się konieczność sądowego umieszczenia w domu opieki bez bieżącej zgody (np. głęboka demencja, brak świadomości), wtedy i tak decyduje sąd opiekuńczy, ale istniejące oświadczenia mamy będą dla sądu bardzo istotnym punktem odniesienia.

Usiądźcie więc z mamą i spiszcie, czego dokładnie sobie życzy: kiedy, w jakich sytuacjach, jaki typ placówki (DPS / prywatny dom opieki w pobliżu itd.). Umówcie się z notariuszem, zakomunikujcie mu, że celem jest notarialne oświadczenie woli mamy co do formy opieki na starość / w ciężkiej chorobie i uzyskanie pełnomocnictwa do reprezentowania jej w sprawach urzędowych i opiekuńczych (w tym wniosków do OPS, podpisywania umów z placówkami). Poproście notariusza, aby dokumenty były napisane prostym językiem, jasno mówiącym o preferencji domu opieki. Uzyskajcie kopie dokumentów i przekażcie je wszystkim córkom, lekarzowi rodzinnemu mamy (do informacji w dokumentacji), przechowujcie w domu w łatwo dostępnym, zapamiętanym miejscu. Porozmawiaj z siostrami, pokazując im dokument – to od razu zdejmuje z Ciebie część emocjonalnego ciężaru tłumaczenia, bo to jest wyraźna decyzja mamy, potwierdzona formalnie.