Wywiad alimentacyjny a przyznanie zasiłku przez OPS
Pytanie: Choruję na stwardnienie rozsiane. Tydzień temu złożyłam wniosek do opieki o przyznanie świadczenia. Opieka wystąpiła do matki z którą nie mieszkam o alimentacje. Podobno jak nie podpisze papierów to nie dostanę świadczenia. Matka żyje z najniższej emerytury. Tak jest zgodnie z prawem?
Odpowiedź: Ośrodek pomocy społecznej ma prawo pytać o możliwość alimentacji przez rodzinę (w tym rodziców), ale nie może zmuszać do podpisania umowy alimentacyjnej ani bezwzględnie uzależniać świadczenia wyłącznie od tego, że matka odmówi podpisu.
Na podstawie art. 103 ustawy o pomocy społecznej OPS może prowadzić tzw. wywiad alimentacyjny i proponować umowę cywilnoprawną z rodzicami, dziećmi itp. co do dobrowolnej pomocy. Obowiązek alimentacyjny wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i obejmuje krewnych w linii prostej (rodzice–dzieci, dziadkowie–wnuki). Ośrodek nie posiada jednak kompetencji, żeby nałożyć na kogokolwiek obowiązek alimentacyjny – może to uczynić wyłącznie sąd.
Pomoc społeczna generalnie ma charakter uzupełniający, tzn. organ ma prawo badać, czy możesz uzyskać pomoc od rodziny i w jakim stopniu – to element zasady wykorzystania własnych uprawnień. W orzecznictwie sądów administracyjnych zaznacza się, że OPS może odmówić świadczenia, jeśli ktoś świadomie rezygnuje z realnej możliwości ustanowienia alimentów i przez to przerzuca swój obowiązek utrzymania na państwo. Z drugiej natomiast strony, rodzice mogą uchylić się od alimentów względem pełnoletniego dziecka, jeżeli świadczenia byłyby dla nich nadmiernym uszczerbkiem, a uprawniony jest tylko ten, kto jest w niedostatku. Przy najniższej emeryturze Twojej matki jej realne możliwości alimentacyjne są znikome i to jest bardzo ważny argument.
OPS ma prawo więc zapytać matkę, czy zgodzi się dobrowolnie pomagać, spróbować zawrzeć z nią umowę, ewentualnie wnieść w Twoim imieniu pozew o alimenty do sądu. OPS nie może jednak sam nałożyć na matkę obowiązku płacenia, traktować jej odmowy podpisu jako jedynej, wystarczającej podstawy, by pozbawić Cię świadczenia i to szczególnie nie, jeżeli ma najniższą emeryturę i realnie nie jest w stanie Cię utrzymywać. Podstawowe znaczenie maja Twoje dokumenty o niepełnosprawności i stanie zdrowia, wysokość Twoich dochodów, i wreszcie – wysokość emerytury matki i jej wydatków (czynsz, leki itd.), z których wynika, że alimenty oznaczałyby dla niej nadmierny uszczerbek.
Zwróć się do OPS o pisemne wyjaśnienie, na jakiej dokładnie podstawie prawnej uzależniają świadczenie od podpisania dokumentów przez matkę. Jeżeli otrzymasz decyzję odmowną, koniecznie złóż odwołanie w ciągu 14 dni do SKO (za pośrednictwem OPS), opisując swoją chorobę, niedostatek, dochody, oraz to, że matka żyje z najniższej emerytury i alimenty byłyby dla niej nadmiernym uszczerbkiem.