Wysokość odszkodowania za słup na działce
Pytanie: Jakie są zasady liczenia odszkodowania za ustanowienie służebność na działce, na której stoi słup energetyczny?
Odpowiedź: Zasadą jest, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu ma zrekompensować ograniczenie w korzystaniu z działki i spadek jej wartości, a jego wysokość wylicza biegły rzeczoznawca majątkowy, a sąd tylko to ocenia i koryguje. Dla słupa energetycznego chodzi o tzw. służebność przesyłu (art. 3051–3054 k.c.), ustanawianą na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego za odpowiednim wynagrodzeniem. Wynagrodzenie nie jest li tylko symboliczne – ma być ekwiwalentem za to, że przedsiębiorca dostaje trwałe prawo korzystania z części Twojej działki i uwzględniać wspomniane wyżej. Może mieć formę jednorazowej kwoty (tak jest najczęściej) albo świadczeń okresowych (np. rocznych), jeśli tak zostanie uzgodnione albo tak orzeknie sąd.
W standardowych przypadkach biegły przyjmuje dwie składowe. Pierwsza, to część odszkodowawcza – spadek wartości nieruchomości, gdzie biegły ustala wartość działki bez słupa i strefy oraz ze słupem i strefą; różnica tych wartości jest jednym z elementów wynagrodzenia. Druga, to część za korzystanie (wynagrodzenie właściwe) – za to, że przedsiębiorca stale korzysta z pasa gruntu: wyznacza się pas/strefę służebności (pod słupem plus techniczna strefa wokół, z której nie możesz normalnie korzystać czy zabudować) i dla tej powierzchni oblicza się roczny czynsz (np. procent wartości gruntu, stawki rynkowe za dzierżawę itp.), a następnie przelicza się to na wynagrodzenie jednorazowe (np. według mnożnika lat używania – w praktyce często przyjmuje się wartości zbliżone do kilkudziesięciu lat, przykładowo stosowany jest wzór roczne wynagrodzenie × 100 lat przy bezterminowej służebności dla istniejącej infrastruktury). Sąd Najwyższy podkreśla, że sąd nie jest związany kwotą z opinii biegłego – ma ją brać pod uwagę razem z innymi okolicznościami (rodzaj urządzeń, stopień ingerencji, przeznaczenie działki, uciążliwość dla zabudowy, hałas, pola elektromagnetyczne itd.).
Najczęściej przy istniejących słupach zasądza się jednorazowe wynagrodzenie za ustanowienie bezterminowej służebności, zwłaszcza przy uregulowaniu stanu prawnego po latach. Możliwe jest jednak wynagrodzenie okresowe (np. roczne), jeśli przemawiają za tym szczególne okoliczności – nie ma zakazu, SN to dopuszcza. W praktyce wyróżnia się wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu (na przyszłość – za to, że odtąd przedsiębiorca korzysta legalnie), ewentualne roszczenie o zapłatę za bezumowne korzystanie wstecz, jeśli dotąd urządzenia stały bez tytułu prawnego (inne podstawy prawne, inne daty przedawnienia), roszczenie o odszkodowanie za spadek wartości nieruchomości, jeśli jest znaczący. Wysokość tych kwot też zwykle opiera się na wyliczeniach biegłego rzeczoznawcy, często według podobnej metodologii jak przy wynagrodzeniu za służebność.
Na końcową kwotę szczególnie wpływa przeznaczenie działki (budowlana, rolna, rekreacyjna – działka budowlana zwykle daje wyższe stawki), liczba i rodzaj urządzeń (jeden słup niskiego napięcia vs. słup wysokiego napięcia z kilkoma liniami), powierzchnia i przebieg strefy służebności (czy biegnie przez środek działki i blokuje zabudowę, czy po skraju), skala obniżenia wartości i utrudnień w zabudowie, jak również to, czy słup stoi legalnie (umowa, decyzja wywłaszczeniowa, zasiedzenie) czy bez tytułu.