Wypowiedzenie umowy przez zleceniobiorcę z powodu utraty zaufania
Pytanie: W jakich przypadkach jako zleceniobiorca mogę zrezygnować z realizacji zlecenia powołując się na utratę zaufania do zleceniodawcy i w jakich przypadkach mogę zatrzymać lub żądać chociaż części zapłaty?
Odpowiedź: Umowę zlecenia (i usługową z art. 750 k.c.) możesz wypowiedzieć w każdym czasie, ale to, czy tzw. utrata zaufania ochroni Cię przed odpowiedzialnością oraz czy otrzymasz zapłatę, zależy od tego, czy była to utrata zaufania stanowiąca tzw. ważny powód oraz jak umowa określa wynagrodzenie oraz rozliczenia. Utrata zaufania bywa uznawana za ważny powód wypowiedzenia zlecenia, bo ten stosunek opiera się właśnie m.in. na zaufaniu stron. W praktyce musi to być utrata zaufania uzasadniona okolicznościami (np. zachowania zleceniodawcy, które realnie podważają możliwość dalszej współpracy), a nie gołe stwierdzenie, że nie ufa, bo np. “źle patrzy mu z oczów”
Jeżeli zlecenie jest odpłatne i wypowiesz je bez ważnego powodu, możesz odpowiadać wobec zleceniodawcy za szkodę. To ważne rozróżnienie: wypowiedzenie i tak jest skuteczne (zlecenie się kończy), ale może rodzić obowiązek naprawienia szkody, jeżeli zabrakło wspominanego ważnego powodu. To, w jakich przypadkach możesz zatrzymać/żądać (choćby częściowej) zapłaty, zależy przede wszystkim od tego, kto wypowiada i jak macie umówione wynagrodzenie, ale zasadniczo istnieją w takich przypadkach dwa główne warianty rozliczeń:
1. Gdy wypowiada zleceniodawca, to ma obowiązek zwrócić Ci wydatki poniesione dla należytego wykonania zlecenia oraz, przy zleceniu odpłatnym, zapłacić część wynagrodzenia odpowiadającą dotychczasowym czynnościom.
2. Gdy Ty (czyli zleceniobiorca) wypowiadasz, to przepisy mówią o Twojej odpowiedzialności odszkodowawczej przy odpłatnym zleceniu wypowiedzianym bez ważnego powodu, a w rozliczeniach praktycznie kluczowe jest wykazanie, jakie czynności już wykonałeś i jakie koszty poniosłeś; w opracowaniach podkreśla się też obowiązek rozliczenia zaliczek otrzymanych od zleceniodawcy.
W obu wariantach zwykle można dochodzić zapłaty za faktycznie wykonaną część (jeśli umowa przewiduje wynagrodzenie za czynności/etapy albo da się je rozliczyć), natomiast spór najczęściej dotyczy tego, czy wypowiedzenie nastąpiło właśnie z owego z ważnego powodu oraz jak wycenić dotychczasowe prace i szkodę. W wypowiedzeniu opisz więc konkretnie, na czym polega utrata zaufania (fakty, daty, zdarzenia) i wskaż, że to łącznie stanowi ważny powód, jako że osoba wypowiadająca zlecenie z ważnych powodów powinna je wskazać drugiej stronie. Zbierz dowody wykonanych czynności i poniesionych wydatków, bo rozliczenie części zwykle wymaga wykazania zakresu prac i kosztów. Sprawdź też, czy umowa zawiera kary umowne/okres wypowiedzenia; w literaturze wskazuje się, że w pewnych sytuacjach, gdy przewidziano to w umowie, mogą pojawić się dodatkowe konsekwencje rozliczeniowe.