Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Mąż 20 lat temu dostał od rodziców mieszkanie w formie darowizny. Po jakimś czasie sprzedał (sprzedaliśmy) to mieszkanie i kupiliśmy za te pieniądze inne mieszkanie, którego jestem współwłaścicielką (wpis w księdze wieczystej). Doczekaliśmy się w między czasie 2 dzieci i wspólnie przez ten czas łożyliśmy na to mieszkanie (opłaty, remonty itd.). Podjęliśmy w tym roku decyzję, że będziemy brali rozwód i mąż teraz twierdzi, że to JEGO mieszkanie, bo zostało zakupione za pieniądze z darowizny od rodziców. Jak to wygląda od strony prawnej? Czy ma rację?

Odpowiedź: Skoro w akcie notarialnym zakupu nowego mieszkania i w księdze wieczystej figuruje Pani jako współwłaścicielka, to prawo własności przysługuje Pani niezależnie od źródła pieniędzy. Wola małżonków wyrażona w akcie notarialnym (nabycie do majątku wspólnego / na współwłasność małżonków) sprawiła, że zasada surogacji, czyli automatycznego wchodzenia nowego składnika do majątku osobistego tego małżonka, z którego środków został kupiony, nie ma tu bezpośredniego zastosowania.

Mieszkanie otrzymane przez męża w darowiźnie od rodziców stanowiło jego majątek osobisty na podstawie art. 33 pkt 2 k.r.o. Zasada surogacji (art. 33 pkt 10 k.r.o. stanowi, że przedmiot kupiony za środki z majątku osobistego też należy do majątku osobistego, ale tylko wtedy, gdy zostanie nabyty do majątku osobistego (np. małżonek jest jedynym nabywcą, albo w akcie jest tak wyraźnie zapisane). Jeżeli oboje małżonkowie stają do aktu notarialnego i składają oświadczenie, że kupują mieszkanie do majątku wspólnego / na współwłasność, to sądy uznają, że dobrowolnie zrezygnowano ze skutków surogacji; wtedy nieruchomość traktuje się jako wspólną (lub współwłasność w częściach ułamkowych), mimo że środki pochodziły z majątku osobistego jednego z małżonków.

Mąż może jednak podnieść w sprawie o podział majątku (lub o zniesienie współwłasności) roszczenie o rozliczenie nakładów z jego majątku osobistego (darowane mieszkanie / pieniądze ze sprzedaży) na mieszkanie wspólne – na podstawie art. 45 k.r.o. W aspekcie rozliczeniowym wygląda to tak, że ustala się wartość nakładu (środków z darowizny), dodaje do udziału męża w majątku wspólnym i odpowiednio koryguje spłaty między małżonkami – mąż dostaje więcej ze względu na nakład, ale mieszkanie jako takie nie staje się jego wyłączną własnością. Wszystkie koszty ponoszone już w trakcie małżeństwa (czynsz, media, remonty finansowane ze wspólnych dochodów) są traktowane jako nakłady z majątku wspólnego na rzecz wspólną, więc nie generują dodatkowych roszczeń między Wami (bo de facto oboje sobie świadczyliście). Wyjątki mogą dotyczyć sytuacji, gdy ktoś pokrywał wydatki ze swojego wyraźnego majątku osobistego (np. po spadku czy innej darowiźnie), wtedy również można zgłaszać roszczenia o zwrot nakładów.