Warunki przyznania dziecku renty rodzinnej
Pytanie: Czy dziecku się należy renta po zmarłym ojcu który miał działalność od 2014-2023 roku (5 lat składek opłacanych w ciągu ostatnich 10 latach). Zmarł w wieku 40 lat przed śmiercią od ok 3 lat nie pracował. Pani w ZUS powiedziała że syn renty nie dostanie ponieważ tylko jeden warunek jest spełniony czyli 5 lat składek lat a drugi warunek nie został spełniony czyli nie pracował w ciągu ostatnich 18 miesięcy od chwili śmierci.
Odpowiedź: Dziecku przysługuje renta rodzinna tylko wtedy, gdy zmarły spełniał warunki do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy – w tym także wymóg powstania niezdolności (tu: fikcyjnie przyjmowanej) w okresie ubezpieczenia albo najpóźniej w ciągu 18 miesięcy od jego ustania. W opisanym stanie faktycznym ZUS stosuje prawidłowo ten drugi warunek (18 miesięcy), więc sama obecność 5 lat składek w ostatnich 10 latach nie wystarcza.
Art. 65 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS: renta rodzinna przysługuje członkom rodziny osoby, która miała prawo do emerytury/renty albo spełniała warunki do jednego z tych świadczeń. Przy ocenie prawa do renty rodzinnej ustawowo przyjmuje się, że zmarły był całkowicie niezdolny do pracy (fikcja z art. 65 ust. 2), ale nadal trzeba spełnić pozostałe przesłanki z ustawy, w szczególności z art. 57 i 58 (staż oraz związek czasowy z okresem ubezpieczenia).
Żeby członek rodziny (dziecko) dostał rentę rodzinną po osobie, która nie miała wcześniej przyznanej emerytury/renty, zmarły musiał w chwili śmierci spełniać warunki do renty z tytułu niezdolności do pracy. Warunek 1 to wymagany staż (okres składkowy i nieskładkowy) – po ukończeniu 30 lat trzeba mieć co najmniej 5 lat okresów ubezpieczeniowych w ostatnim dziesięcioleciu przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę albo przed dniem zgonu. Warunek 2 to związek czasowy – niezdolność do pracy (w rencie rodzinnej zakładana fikcyjnie) musi powstać w okresie ubezpieczenia lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od jego ustania.
Niespełnienie któregokolwiek z tych warunków powoduje brak prawa do renty rodzinnej po osobie, która nie była już emerytem/rencistą. Z opisu wynika, że staż 5 lat opłaconych składek w ciągu ostatnich 10 lat, czyli ten warunek (stażowy) jest spełniony. Jak chodzi o okres ubezpieczenia, zmarły od ok. 3 lat przed śmiercią nie podlegał ubezpieczeniom (nie pracował, nie prowadził działalności, nie pobierał świadczeń wliczanych jako okresy ubezpieczeniowe). Skoro przerwa w ubezpieczeniu przekraczała 18 miesięcy, warunek, że niezdolność do pracy (tu przyjmowana fikcyjnie) powstała w czasie ubezpieczenia albo w ciągu 18 miesięcy od jego ustania, nie jest spełniony. W tej sytuacji ZUS przyjmuje, że zmarły w chwili śmierci nie spełniał warunków do renty z tytułu niezdolności do pracy, a więc dziecku nie przysługuje renta rodzinna po nim. Pani w ZUS odwołała się właśnie do tego drugiego warunku (18 miesięcy), który jest w ustawie i faktycznie bywa przyczyną odmowy renty rodzinnej, gdy śmierć nastąpi wiele miesięcy po ustaniu ubezpieczenia.
Można by jeszcze ewentualnie dokładnie ustalić, czy w tej przerwie nie było żadnego okresu podlegania ubezpieczeniom (np. krótka umowa zlecenia, rejestracja jako bezrobotny z prawem do zasiłku, zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, działalność choćby przez część roku itp.), które mogłyby przerwać bieg 18 miesięcy. Sprawdzić, czy ZUS uwzględnił wszystkie możliwe okresy składkowe i nieskładkowe w ostatnim dziesięcioleciu (czasem pominięte okresy mogą zmienić ocenę, ale przy 3‑letniej przerwie problemem jest przede wszystkim przesłanka 18 miesięcy). W razie wątpliwości co do poprawności ustaleń faktycznych (dat zakończenia działalności, ewentualnych świadczeń, statusu bezrobotnego itp.), złożyć odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, dołączając dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia. Jeżeli rzeczywiście przez ok. 3 lata przed śmiercią nie było żadnego okresu ubezpieczenia ani świadczenia traktowanego jak okres ubezpieczeniowy, to przy obecnym brzmieniu ustawy dziecku renta rodzinna po ojcu niestety nie będzie przysługiwać.