Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Czy można użytkować samochód po zmarłym, jeżeli sprawa spadkowa jest w sądzie? Mojemu teściowi brat przepisał cały majątek w testamencie m.in samochód. Rodzina podważa testament, sprawa jest w toku. Teść opłaca OC, ale nie wie czy autem może ktokolwiek jeździć.

Odpowiedź: Samochód po zmarłym można generalnie użytkować, o ile ma ważne OC i jest sprawny technicznie; spór o spadek i brak jeszcze prawomocnego stwierdzenia nabycia spadku sam z siebie tego nie wyklucza. Trzeba jednak liczyć się z kwestiami odpowiedzialności wobec współspadkobierców (roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie ze składnika spadku) oraz z tym, że ostatecznie właścicielem auta może okazać się ktoś inny, jeśli testament zostanie podważony.
​

Z chwilą śmierci spadkodawcy spadek przechodzi na spadkobierców z mocy prawa (otwarcie i nabycie spadku), a postanowienie sądu tylko ten stan potwierdza. Do czasu prawomocnego stwierdzenia nabycia spadku i ewentualnego działu spadku wszyscy powołani do dziedziczenia traktowani są jako współuprawnieni do całej masy spadkowej (w tym samochodu), chociaż udziałów i ważności testamentu jeszcze formalnie nie rozstrzygnięto.
​
Eksperckie opracowania na temat polisy OC po śmierci właściciela wskazują wprost, że użytkowanie samochodu zmarłego przez spadkobierców jest dopuszczalne, o ile jest opłacone OC i auto spełnia wymagania techniczne. W praktyce spadkobiercy często niejako z marszu przejmują korzystanie z przedmiotów ze spadku (m.in. samochodu) i sam fakt toczącego się postępowania spadkowego nie czyni tego zachowania bezprawnym wobec osób trzecich (policja, ubezpieczyciel), jeśli auto jest zarejestrowane i ubezpieczone. Ubezpieczenie OC jest bowiem przypisane do pojazdu, nie do osoby, a zatem śmierć właściciela nie powoduje automatycznego wygaśnięcia umowy; ochrona trwa do końca okresu polisy. Jeżeli teść opłaca składki OC, to w razie kolizji szkoda z jego udziałem będzie standardowo pokrywana z OC pojazdu, a ubezpieczyciel nie powinien kwestionować ochrony tylko dlatego, że sprawa spadkowa jest w toku (o ile nie wystąpiła przerwa w ochronie ubezpieczeniowej).
​
Druga płaszczyzna to relacje wewnętrzne między potencjalnymi spadkobiercami i tu należy zauważyć, że jeżeli ostatecznie okaże się, że samochód nie należy w całości do teścia (np. testament zostanie unieważniony albo teść będzie tylko współspadkobiercą), wówczas inni uprawnieni mogą żądać: rozliczenia z tytułu wyłącznego korzystania z rzeczy wspólnej (wynagrodzenia za korzystanie ze składnika spadku) oraz ewentualnie naprawienia szkody, gdyby wartość auta została istotnie obniżona wskutek nadmiernej eksploatacji. Dlatego przy ostrym sporze spadkowym wskazane jest ustalenie ze spadkobiercami (o ile to możliwe) zasad korzystania z auta na piśmie, ostrożna eksploatacja pojazdu, dokonywanie przeglądów, napraw, oraz przechowywanie rachunków tak, aby w razie działu spadku wykazać dbanie o rzecz.