Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Jak, będąc opiekunem osoby ubezwłasnowolnionej, uzyskać zgodę sądu na sprzedaż jej udziału w samochodzie? I czy są z tym problemy? Opiekun – matka i ubezwłasnowolniona mają po 1/2 udziałów.

Odpowiedź: Opiekun prawny sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem ubezwłasnowolnionego, pod nadzorem sądu opiekuńczego na podstawie art. 155–156 k.r.o., stosowane odpowiednio do osób ubezwłasnowolnionych. We wszelkich ważniejszych sprawach dotyczących majątku podopiecznego opiekun musi uzyskać uprzednie zezwolenie sądu opiekuńczego. Sprzedaż samochodu lub udziału w samochodzie jest uznawana za czynność przekraczającą zwykły zarząd, więc wymaga zgody sądu; brak zgody może skutkować nieważnością umowy w części dotyczącej podopiecznego.

Należy ustalić sąd rejonowy – wydział rodzinny i nieletnich – jako sąd opiekuńczy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubezwłasnowolnionej. We wniosku wskazać dane opiekuna (matki) i ubezwłasnowolnionej, sygnaturę sprawy opiekuńczej, dokładny opis czynności, czyli prośba o wyrażenie zgody na sprzedaż 1/2 udziału w samochodzie marki …, nr rej…, rok prod…, proponowaną cenę (najlepiej nie niższą niż z wyceny / ogłoszeń rynkowych) i nabywcę, jeśli już jest, oraz planowane przeznaczenie pieniędzy (np. na rehabilitację, sprzęt medyczny, mieszkanie, lokatę dla córki). Uzasadnić, że sprzedaż leży w interesie majątkowym podopiecznej (np. auto nieużywane, generuje koszty OC/napraw, pieniądze ze sprzedaży będą lepiej spożytkowane). Do takiego wniosku dołącza się m.in. odpis postanowienia o ubezwłasnowolnieniu i ustanowieniu opieki, dokumenty auta (dowód rejestracyjny, karta pojazdu, ewentualnie umowa nabycia), potwierdzenie udziału 1/2 (z umowy kupna, z dowodu rejestracyjnego), orientacyjną wycenę / wydruk podobnych ogłoszeń, ewentualnie wycenę rzeczoznawcy, dowód uiszczenia opłaty sądowej wynoszącej 100 zł za wniosek o zezwolenie na czynność przekraczającą zwykły zarząd.

W postępowaniu takim sąd może przesłuchać opiekuna, ewentualnie inne osoby (czasem wzywa też kuratora lub biegłego, jeśli ma wątpliwości co do interesu podopiecznej). Sąd bada, czy transakcja jest korzystna lub co najmniej niepogarszająca sytuacji majątkowej osoby ubezwłasnowolnionej. W postanowieniu sąd zwykle wskazuje, na jakich warunkach zgadza się na sprzedaż, np. minimalna cena, sposób ulokowania środków (lokata, rachunek, zakup konkretnej rzeczy dla podopiecznej). Po uprawomocnieniu się postanowienia opiekun zawiera umowę sprzedaży udziału w imieniu własnym (sprzedaż swojej 1/2) oraz w imieniu ubezwłasnowolnionej (sprzedaż jej 1/2) ze wskazaniem, że działa jako opiekun, na podstawie postanowienia sądu. Środki ze sprzedaży przypadające na córkę powinny trafić na jej rachunek / lokatę lub zostać wykorzystane zgodnie z postanowieniem sądu; czasem sąd nakazuje późniejsze rozliczenie i sprawozdanie.

Najczęstsze problemy z uzyskaniem omawianej zgody sądu, to zbyt ogólny wniosek albo brak konkretów (brak ceny, brak nabywcy, brak wskazania, na co pójdą pieniądze) i w takich przypadkach sąd wzywa do uzupełnienia albo odmawia wyrażenia zgody na sprzedaż. Jeżeli ustalona cena jest rażąco zaniżona w stosunku do rynkowej, to sąd może nie wyrazić zgody lub uzależnić ją od sprzedaży za cenę nie niższą niż określona (np. na podstawie wyceny). Odmowa może też wynikać z brak wykazania, że sprzedaż leży w interesie podopiecznej, np. gdy w ocenie sądu że pojazd jest sprawny i przydaje się do wożenia córki na leczenie czy rehabilitację, a z wniosku nie wynika, że środki które opiekun uzyskałby ze sprzedaży jej udziału, zostaną przeznaczone na korzystny dla podopiecznej cel.

W orzecznictwie przewijają się się sprawy, gdzie sąd zezwalał na sprzedaż udziałów małoletnich w samochodzie, określając minimalną cenę i wymagając, aby środki zostały ulokowane w sposób korzystny bezpieczny dla interesów dziecka. Na przykład Sąd Rejonowy w Człuchowie, w sprawie o sygn. akt III Nsm 228/17 zezwolił na sprzedaż należących do dwojga małoletnich udziałów w samochodzie osobowym wskazując, że sprzedaż zasługuje na uwzględnienie, przy czym ustalił dolną granicę ceny – sprzedaż auta powinna nastąpić za kwotę nie niższą niż 5.000 złotych. W orzeczeniu akcentowano ochronę interesu małoletnich oraz kontrolę ceny. Podobnie sądy zezwalają na sprzedaż innych składników majątku ubezwłasnowolnionych, jeżeli z uzasadnienia wynika, że transakcja służy ich dobru, np. środki zostaną przeznaczone na mieszkanie lub leczenie.