Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Piszę do Pana nie tyle w imieniu co po prostu w sprawie przyjaciółki która ma problem z bratem – alkoholikiem. Jest to człowiek młody, około trzydziestki ale już bardzo uzależniony od alkoholu z czego ma duże problemy. Trzeźwy czy piany – nie jest awanturnikiem, nad nikim nie znęca się, zachowuje się spokojnie, pije w domu i ni upija się do nieprzytomności ale prawie cały czas jest znacznie pod wpływem. Przez to podejmuje różne irracjonalne decyzje, jak w chorobie psychicznej, skutkujące dla niego negatywnymi skutkami finansowymi (między innymi rozdawanie pieniędzy – dosłownie) oraz społecznymi. Po prostu bardzo sobie szkodzi. Przez alkoholizm swój nie pracuje już. Wiadomo, że osobę chorą psychicznie można ubezwłasnowolnić a jak wygląda ta kwestia w przypadku alkoholika? Czy jest możliwe chociaż częściowe ubezwłasnowolnienie takiej osoby? Ja tego człowieka znam, może nie jest chory psychicznie ale ma zgubną chorobę alkoholową która w jego przypadku jest nie mniej niebezpieczna od na przykład schizofrenii czy psychozy.

Odpowiedź: Art. 13 Kodeksu cywilnego dopuszcza też możliwość nawet całkowitego ubezwłasnowolnienia osoby uzależnionej od alkoholu. Pijaństwo w świetle tegoż przepisu (jak i na przykład narkomania) uznawane jest za zaburzenie psychiczne i jeżeli taka osoba nie jest w stanie kierować swym postępowaniem, to może zostać ubezwłasnowolniona całkowicie. Celem tej instytucji jest przede wszystkim ochrona interesów samego uzależnionego, a nie jego otoczenia. A skoro zgodnie z wyżej wskazanym przepisem możliwe jest całkowite ubezwłasnowolnienie alkoholika, to oczywiście ubezwłasnowolnienie częściowe też jest możliwe jeżeli stan tej osoby (na przykład wskutek pijaństwa) nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw (art. 16 Kc).

Wniosek o ubezwłasnowolnienie składa się do sądu okręgowego i mogą takowy złożyć: małżonek, dzieci, krewni w linii prostej, rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy, opiekun prawny, inne osoby mające interes prawny w sprawie. Wniosek musi być odpowiednio uzasadniony i poparty dowodami (np. dokumentacja medyczna, zeznania świadków, wyroki sądowe). W postępowaniu dowodowym kluczowa jest opinia biegłych psychiatrów, neurologów lub psychologów którzy oceniają, czy osoba rzeczywiście nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Sąd rozstrzyga wydając orzeczenie, czy zachodzą przesłanki do ubezwłasnowolnienia i w jakim zakresie (całkowite lub częściowe). Osoba ubezwłasnowolniona traci zdolność do czynności prawnych – nie może samodzielnie zawierać umów, zaciągać zobowiązań finansowych, dysponować majątkiem, czy podejmować decyzji dotyczących leczenia. Dla osoby ubezwłasnowolnionej ustanawia się opiekuna prawnego (całkowite) lub kuratora (częściowe), którzy zarządzają jej sprawami pod nadzorem sądu opiekuńczego. Ubezwłasnowolnienie nie umarza długów osoby uzależnionej – zobowiązania pozostają aktualne i mogą być dziedziczone na zasadach ogólnych. Ubezwłasnowolnienie może być przesłanką do skierowania na przymusowe leczenie odwykowe, jeśli uzależnienie powoduje rozpad życia rodzinnego, demoralizację małoletnich, zakłóca porządek publiczny lub stwarza zagrożenie dla otoczenia i samej osoby uzależnionej.