Sprzedaż udziałów w spółce a prawo pierwokupu wspólników i cena
Pytanie: Planuję sprzedać udziały w spółce. Wspólnicy mają prawo do pierwokupu, dlatego nalegają, żeby rzeczoznawca wycenił wartość udziałów, bo moja cena jest według nich za duża. Czy muszę się zgodzić na rzeczoznawcę czy mogę po prostu powiedzieć, że cena jest taka jak określiłem i próbować sprzedać udziały komuś innemu, jeśli wspólnicy nie zaakceptują mojej ceny?
Odpowiedź: W spółce z o.o. prawo pierwokupu udziałów działa tak, że pozostali wspólnicy mogą nabyć udziały na tych samych warunkach – za tę samą cenę, które ustalisz z nabywcą zewnętrznym albo które im zaoferujesz, zgodnie z zapisami umowy spółki. Przepisy KSH i KC nie nakładają automatycznego obowiązku sporządzania wyceny przez rzeczoznawcę tylko dlatego, że ktoś twierdzi, że cena jest za wysoka – taki obowiązek musiałby wynikać z umowy spółki, uchwały lub odrębnego porozumienia. Możesz więc określić swoją cenę i formalnie przeprowadzić procedurę zbycia udziałów zgodnie z umową spółki (zawiadomienie, oferta, terminy wykonania prawa pierwokupu/pierwszeństwa). Jeżeli wspólnicy nie skorzystają z prawa pierwokupu na zaproponowanych warunkach, to możesz dążyć do sprzedaży udziałów osobie trzeciej na tych warunkach (z zastrzeżeniem ograniczeń wynikających z umowy spółki, np. zgody zgromadzenia wspólników).
Jednakże umowa spółki w wielu przypadkach precyzuje procedurę zbycia udziałów, prawo pierwokupu/pierwszeństwa, terminy, sposób ustalenia ceny (np. przez biegłego rewidenta/rzeczoznawcę w razie sporu, średnia z wycen, itp.). Jeżeli umowa spółki przewiduje wycenę przez rzeczoznawcę albo mechanizm odwołania się do sądu/biegłego przy sporze o cenę, to musisz zastosować się do tych zastrzeżeń – procedur. Ponadto, w pewnych szczególnych reżimach (np. przy udziale KOWR, nieruchomości rolne) ustawa pozwala podmiotowi uprawnionemu żądać sądowego ustalenia ceny, gdy odbiega ona rażąco od rynkowej, jednakże dotyczy to specyficznych przypadków – nie jest to ogólna zasada dla każdego obrotu udziałami. Sprzedaż udziałów z naruszeniem zastrzeżonego prawa pierwokupu jest ważna między stronami, ale uprawniony do pierwokupu może później mieć roszczenia odszkodowawcze, a niekiedy możliwość dochodzenia swoich praw w inny sposób, zależnie od zapisów umowy spółki a nawet orzecznictwa.