Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Czy napoje z kofeiną można sprzedawać nieletnim?

Odpowiedź: Obowiązuje zakaz sprzedaży napojów energetycznych osobom niepełnoletnim. Przepisy weszły w życie 1 stycznia 2024 roku i są nadal aktualne w kwietniu 2026 roku. Zakaz dotyczy napojów będących środkami spożywczymi, które zawierają kofeinę w ilości przekraczającej 150 mg/l lub taurynę (niezależnie od ilości), z wyłączeniem substancji występujących w nich naturalnie. Oznacza to, że nie można sprzedawać energetyków osobom poniżej 18 roku życia. Dodatkowo zakazana jest sprzedaż takich napojów na terenie szkół, innych jednostek systemu oświaty oraz w automatach – niezależnie od wieku kupującego.

Sprzedawca ma prawo zażądać okazania dokumentu tożsamości w razie wątpliwości, czy kupujący jest pełnoletni. Napoje objęte zakazem muszą być oznakowane widoczną, czytelną i nieusuwalną informacją “Napój energetyzujący” lub “Napój energetyczny”. Za sprzedaż napojów energetycznych nieletnim grozi grzywna do 2.000 zł. Tej samej karze podlega również kierownik zakładu handlowego lub gastronomicznego, który nie dopełnia obowiązku nadzoru nad sprzedażą. Producenci lub importerzy sprzedający napoje bez odpowiednich oznaczeń mogą być ukarani grzywną do 200.000 zł, karą ograniczenia wolności lub obiema karami łącznie.

Czy kawa i cola podlegają pod ten zakaz?

Nie, kawa i cola nie podlegają pod zakaz sprzedaży nieletnim. Zakaz dotyczy wyłącznie napojów energetycznych, czyli takich, w których kofeina występuje jako dodatek, a nie naturalny składnik. Jak już wskazałem, ustawa definiuje napój energetyczny jako napój zawierający kofeinę w proporcji przekraczającej 150 mg/l lub taurynę, z wyłączeniem substancji występujących w nich naturalnie. Oznacza to, że kawa, w której kofeina występuje naturalnie, nie jest objęta zakazem. Z kolei cola zawiera kofeiny znacznie mnie. Ministerstwo Zdrowia początkowo planowało w 2025 roku całkowity zakaz sprzedaży kawy w placówkach oświatowych, niezależnie od wieku uczniów. Jednak po konsultacjach publicznych, w których wpłynęło blisko 800 stanowisk, resort wycofał się z tego pomysłu w lutym 2026 roku. Oznacza to, że obecnie (kwiecień 2026) kawa może być legalnie sprzedawana w szkołach, podczas gdy napoje energetyczne w szkołach są całkowicie zakazane – niezależnie od wieku kupującego.

A kofeina bezwodna – w kapsułkach?

Kofeina bezwodna w kapsułkach lub tabletkach nie podlega pod zakaz sprzedaży nieletnim. Zakaz odnosi się wyłącznie do napojów będących środkami spożywczymi, a nie do suplementów diety w formie tabletek czy kapsułek. Ustawa definiuje napój energetyczny jako napój będący środkiem spożywczym, ujęty w Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług, w którego składzie znajduje się kofeina w proporcji przewyższającej 150 mg/l lub tauryna. Kofeina bezwodna w postaci kapsułek jest klasyfikowana jako suplement diety, nie jako napój, więc nie mieści się w zakresie ustawy, chociaż w jednej kapsułce może być nawet 200 mg kofeiny (zawartość musi być opisana na opakowaniu). Suplementy z kofeiną bezwodną są swobodnie dostępne w sprzedaży dla wszystkich grup wiekowych, zarówno w aptekach, jak i sklepach ze zdrową żywnością. Producenci umieszczają jednak ostrzeżenia na opakowaniach, że produkt zawiera kofeinę i może powodować efekt pobudzenia, oraz że nadmiar kofeiny może powodować bezsenność, nerwowość, bóle głowy czy przyspieszone bicie serca. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) stwierdza, że spożycie kofeiny do 400 mg dziennie nie powinno zaszkodzić zdrowiu w przypadku zdrowych osób dorosłych.