Sprzedaż alkoholu osobie nietrzeźwej – konsekwencje
Pytanie: Co grozi pubowi lub sklepowi za sprzedaż alkoholu osobie nietrzeźwej i jak ocenić stopień nietrzeźwości?
Odpowiedź: Ustawa o wychowaniu w trzeźwości zakazuje sprzedaży i podawania alkoholu osobom, których zachowanie wskazuje, że są w stanie nietrzeźwości (art. 15 ust. 1 pkt 1). Kto sprzedaje lub podaje alkohol wbrew temu zakazowi, podlega karze grzywny na podstawie art. 43 ust. 1 tej ustawy (odpowiada bezpośredni sprzedawca). Tej samej karze podlega kierownik lokalu, jeśli nie dopełnia nadzoru i dopuszcza do takiej sprzedaży. Organ gminy ma obowiązek cofnąć zezwolenie na sprzedaż alkoholu, gdy stwierdzi choćby jednorazową sprzedaż osobie nietrzeźwej (art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy); sądy administracyjne podkreślają, że cofnięcie jest obligatoryjne. Odpowiedzialność może więc dotyczyć jednocześnie pracownika (mandat, grzywna w sądzie) i przedsiębiorcy (utrata koncesji, negatywne skutki biznesowe).
Kontrole (policja, straż miejska, gmina) często dokumentują sytuację paragonem i badaniem klienta alkomatem po wyjściu ze sklepu. Nawet incydentalne naruszenie, bez złej woli, zwykle kończy się wszczęciem postępowania o cofnięcie zezwolenia. W ustawie alkoholowej używa się kryterium zachowania, a nie promili, czyli sprzedawca musi ocenić stan klienta zewnętrznie. Przepisy mówią o osobach, których zachowanie wskazuje, że znajdują się w stanie nietrzeźwości – nie ma w tym miejscu definicji promilowej, chodzi o widoczne objawy. Typowe symptomy brane pod uwagę w praktyce: chwiejny krok, bełkotliwa mowa, wyraźne zaburzenia koordynacji, bardzo silna woń alkoholu, problemy z logicznym kontaktem, agresja lub nadmierna euforia. Z punktu widzenia bezpieczeństwa lokalu często zaleca się odmawianie sprzedaży już przy wyczuwalnej woni alkoholu, bo w razie kontroli to sprzedawca będzie musiał się tłumaczyć, że objawy nie wskazywały na nietrzeźwość.
Choć sprzedawca nie mierzy promili, to jednak wskazane jest, aby znał ogólną definicję z Kodeksu karnego. Stan nietrzeźwości w prawie karnym zachodzi, gdy zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5‰ albo w wydychanym powietrzu przekracza 0,25 mg/dm3. Poniżej tego poziomu (0,2–0,5‰) mówi się o stanie po użyciu alkoholu, ale ustawa alkoholowa nie posługuje się tym progiem – liczy się to, czy zachowanie wygląda na nietrzeźwe.
Aby minimalizować ryzyko w lokalu, sugerowana jest wewnętrzna instrukcja: obowiązek odmowy sprzedaży przy wątpliwościach co do trzeźwości, możliwość przywołania kierownika do oceny. Do tego, przeszkolenie personelu: omówienie objawów nietrzeźwości, utrwalone procedury przy sporach z klientem (np. spokojne wyjaśnienie, że prawo nakazuje odmowę). Ponadto, dbanie o monitoring i dokumentację (np. notatki służbowe po incydentach) na wypadek postępowania przed gminą czy sądem administracyjnym.