Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Mam wspólne konto z ojcem który jest w podzeszłym wieku. Spływa tam jego emerytura, ja wypłacam gotówkę i robie mu opłaty. Jest tam też kilka lokat. Moja wypłata trafia na zupełnie inne – wyłącznie moje konto.
Czy w przypadku śmierci ojca będę miał nadal dostęp do wspólnego konta i zgromadzonych tam środków czy będę musiał uzyskać go sądownie. (ew. czy można sie jakiś przed tym zabezpieczyć) ?

Odpowiedź: Wspólne konto umożliwia realizację wspólnego prawa do dysponowania środkami, ale po śmierci jednego z posiadaczy jego udział w środkach podlega dziedziczeniu jak każdy inny składnik majątku. Gdy bank dowie się o śmierci współposiadacza, zazwyczaj ogranicza lub blokuje rachunek do czasu wyjaśnienia sytuacji spadkowej – środki trafiają często na tzw. konto techniczne i są wypłacane dopiero spadkobiercom po przedstawieniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia. W praktyce banki różnie traktują wspólne rachunki; niektóre z nich umożliwiają dalsze korzystanie przez żyjącego współposiadacza co najmniej z części środków, ale co do całości pieniędzy i tak w grę wchodzi rozliczenie ze spadkobiercami.

Śmierć ojca nie czyni Cię (od razu) więc jedynym właścicielem wszystkich środków – jego udział wchodzi do masy spadkowej i będzie podlegał podziałowi między spadkobierców (dzieci, małżonek itd.). Bank nie może wypłacić pieniędzy należących do spadku bez dokumentu stwierdzającego Twoje (lub innych osób) prawa do spadku – wymagane jest postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Jeżeli jesteś współposiadaczem konta, to bank może pozwolić Ci dalej korzystać z rachunku w jakimś zakresie, ale musi jednocześnie chronić prawa spadkobierców ojca i dlatego często zamraża część środków lub wymaga szybkiego przedstawienia dokumentów spadkowych. Nie chodzi tu więc o uzyskanie dostępu w osobnym postępowaniu sądowym, tylko o przeprowadzenie normalnego postępowania spadkowego i przedstawienie wynikających z niego dokumentów w banku; bez tego bank nie wypłaci środków należących do spadku.

Lokaty powiązane ze wspólnym rachunkiem traktowane są analogicznie, czyli udział zmarłego współposiadacza w lokacie (np. jego część lokaty) wchodzi do spadku. Bank, po powzięciu informacji o śmierci współposiadacza zwykle blokuje możliwość zrywania lokat, dopóki spadkobiercy nie uregulują kwestii spadkowych, chyba że umowa rachunku lub regulamin banku przewiduje bardziej korzystne zasady dla współposiadacza.

Najważniejsze praktyczne zabezpieczenia (do omówienia zawczasu z ojcem i bankiem), to: 1. Dyspozycja na wypadek śmierci. Banki pozwalają posiadaczowi rachunku wskazać osoby, które po jego śmierci otrzymają określoną kwotę z rachunku, z pominięciem typowego postępowania spadkowego – to przyspiesza dostęp do środków, choć nie wyłącza całkowicie roszczeń z tytułu zachowku. 2. Odrębny rachunek dla bieżących spraw ojca. Można utrzymywać na wspólnym koncie jedynie stosunkowo niewielkie środki na bieżące opłaty, a większe oszczędności ojca trzymać na rachunku jednoosobowym z dyspozycją na wypadek śmierci; wtedy po jego śmierci dostęp do bieżącej kwoty jest mniej problematyczny, a reszta w uporządkowany sposób przechodzi do spadku.

Poza tym, sugeruję zadbać o to, żeby Twoje wynagrodzenie i oszczędności były na osobnym, wyłącznie Twoim rachunku (co już robisz) – ogranicza to ewentualne spory między spadkobiercami, czy dane środki na wspólnym koncie były Twoją, czy ojca własnością. Jeśli ojciec chciałby, żebyś miał swobodny dostęp do jego części środków (ponad to, co wynika z ustawy), może sporządzić testament – nadal będzie trzeba przeprowadzić formalności spadkowe, ale unikniecie nieprzewidzianego rozproszenia środków np. między dalszych krewnych.