Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Mam pytanie do formularza SD Z2 a konkretnie do punktu o środkach pieniężnych. Tata upoważnił mamę do konta, ale pełnomocnictwo wygasło wraz z jego śmiercią a mama nie miała dyspozycji na wypadek śmierci. Po śmierci taty a przed aktem notarialnym mama za namową pracownika banku przelała oszczędności taty na swoje konto. W formularzu należy podać wartość dziedziczonych nieruchomości itd. na dzień powstania obowiązku podatkowego, czyli dzień, w którym został sporządzony akt notarialny. Problem w tym, że w dniu sporządzenia tego aktu na koncie taty nie znajdowały się już żadne pieniądze. Czy w takiej sytuacji powinnam wziąć pod uwagę stan konta taty w dniu jego śmierci? Tzn. połowa przysługuje mamie jako żonie i nie jest wpisywana do SD Z2 a pozostałe 50% dzielimy na pół i wpisujemy do formularza?
Mama nie była współwłaścicielem konta a tata nie sporządził testamentu.

Odpowiedź: Do masy spadkowej wchodzą składniki majątku, które należały do zmarłego w chwili śmierci i dotyczy to także rachunku bankowego. Przelew wykonany przez mamę już po śmierci ojca, przy braku dyspozycji na wypadek śmierci, nie zmienia faktu, że na moment śmierci pieniądze były własnością ojca i wchodzą do spadku. Obowiązek podatkowy powstaje co prawda w dniu aktu poświadczenia dziedziczenia, ale wartość majątku podaje się w cenach rynkowych według tego dnia, przy czym przedmiotem są rzeczy i prawa, które należały do spadkodawcy w chwili śmierci. I w SD‑Z2 ujmujesz środki według tego, ile pieniędzy ojciec miał na swoim koncie w dniu śmierci, chyba że jakaś ich część nie wchodziła do wspólności majątkowej, jak np. środki z majątku osobistego.

Jeśli rodzice mieli ustawową wspólność majątkową, to środki zgromadzone na rachunku bankowym jednego z małżonków w czasie trwania małżeństwa są składnikiem majątku wspólnego, nawet jeśli technicznie właścicielem konto jest tylko jeden współmałżonek. Wobec śmierci jednego małżonka przyjmuje się często, że połowa takiego majątku stanowi udział żyjącego małżonka, a druga połowa wchodzi do masy spadkowej.

Zgodnie z powyższym, Twój tok rozumowania jest spójny z linią interpretacyjną pod warunkiem, że mamy tu wspólność majątkową małżonków i środki zostały zgromadzone w czasie trwania małżeństwa. Przekładając to na SD‑Z2 w Twojej sytuacji, to załóżmy dla przykładu, że: na dzień śmierci na rachunku bankowym ojca znajdowała się kwota 100.000 złotych i istniała wspólność majątkowa ustawowa. Spadkobiercami ustawowymi są żona i jedno dziecko – Ty. W takiej sytuacji konfiguracja jest następująca (nie biorąc pod uwagę ewentualnych innych składników majątku): 1. Kwota 50.000 zł – udział mamy z tytułu wspólności majątkowej (nie jest spadkiem, nie trafia do SD‑Z2 jako nabycie w drodze dziedziczenia). 2. Kwota 50.000 zł – masa spadkowa. Z tych 50.000 zł nabywcami z ustawy są: mama i dziecko, po 1/2, czyli po 25.000 zł (o ile nie ma innych współspadkobierców). Do swojego SD‑Z2 wpisujesz więc tylko swój udział w spadkowej połowie środków, czyli w przykładzie 25.000 zł jako środki pieniężne. Mama – składając swoje SD‑Z2 – ujmuje jako nabycie w drodze spadku tylko ten spadkowy udział (np. 25.000 zł), a nie całość 75.000 zł, którą faktycznie posiada po przelewie (50.000 zł z tytułu wspólności + 25.000 zł z dziedziczenia).

To, że pracownik banku zasugerował przelew i że środki zeszły z konta ojca przed uzyskaniem poświadczenia dziedziczenia, nie ma znaczenia dla wysokości masy spadkowej ani danych w SD‑Z2, o ile nie było dyspozycji na wypadek śmierci (ta wyłączyłaby te środki z masy spadkowej). Kluczowe w sprawie jest ustalenie, czy rodzice mieli ustawową wspólność majątkową i czy środki na rachunku pochodziły z majątku wspólnego (praktycznie – z okresu trwania małżeństwa). Jeżeli saldo konta zmieniało się między dniem śmierci a aktem, to w kontekście wypełnienia SD‑Z2 i tak sięgasz wstecz do stanu w chwili śmierci ojca – bank może wydać zaświadczenie o saldzie na ten dzień. Gdyby część środków była zwolniona (np. koszty pogrzebu wypłacone bezpośrednio z rachunku zmarłego), trzeba brać pod uwagę te szczegóły przy ustalaniu wartości zgłaszanej w SD‑Z2. Konkludując, W Twojej sytuacji kierunek jest taki: przyjmujesz stan rachunku ojca z dnia jego śmierci, dzielisz na 1/2 jako udział mamy i 1/2 jako masa spadkowa i dopiero tę spadkową połowę rozdzielasz zgodnie z udziałami spadkobierców i wskazujesz w SD‑Z2 swój udział w tej części.