Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Co zrobić aby doprowadzić do przymusowego leczenia odwykowego alkoholika?

Odpowiedź: Nie istnieje w przepisach opcja typowego “zamknięcia na siłę na odwyku”, ale można doprowadzić do sądowego zobowiązania alkoholika do leczenia odwykowego na podstawie ustawy o wychowaniu w trzeźwości (art. 24–35). Sąd może zobowiązać do leczenia odwykowego tylko wtedy, gdy osoba uzależniona, wskutek nadużywania alkoholu: powoduje rozkład życia rodzinnego, demoralizuje małoletnich, notorycznie uchyla się od pracy, albo systematycznie zakłóca spokój lub porządek publiczny. Sam fakt uzależnienia od alkoholu, nawet ciężkiego, bez takich skutków, zwykle nie wystarcza.

Aby doprowadzić to takiego sądowego zobowiązania kogoś do leczenia odwykowego, należy najpierw złożyć wniosek do Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (GKRPA) właściwej według miejsca zamieszkania/pobytu alkoholika. Wniosek może złożyć członek rodziny, sąsiad, pracodawca, szkoła, OPS, policja itd. We wniosku opisuje się zachowania związane z alkoholem (od jak dawna, ciągi, agresja, awantury, brak łożenia na rodzinę, interwencje policji, obecność dzieci). Po otrzymaniu takiego wniosku komisja zbiera informacje (np. z policji, OPS, szkoły, wywiad środowiskowy), wzywa osobę zgłoszoną na rozmowę motywującą do dobrowolnego leczenia, może też skierować ją na badania do biegłego (psychiatra, psycholog) w celu stwierdzenia uzależnienia. Jeżeli alkoholik nie podejmuje dobrowolnej terapii, komisja – mając dokumentację i opinię biegłych – kieruje do sądu rejonowego wniosek o zobowiązanie do leczenia odwykowego.

Sprawę rozpatruje sąd rejonowy (wydział rodzinny lub cywilny – zależnie od sytuacji) właściwy według miejsca zamieszkania/pobytu alkoholika, w trybie nieprocesowym. Sąd korzysta z opinii biegłego, może zarządzić obserwację w zakładzie leczniczym, zleca wywiad środowiskowy. Jeśli uzna, że są spełnione przesłanki z art. 24 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, wydaje postanowienie o zobowiązaniu do leczenia odwykowego w zakładzie stacjonarnym lub niestacjonarnym (np. poradnia). Przymus polega głównie na doprowadzeniu na badanie i do zakładu; natomiast jak już wskazałem we wstępie, nie istnieje przepis, na podstawie którego można by przetrzymywać pacjenta wbrew jego woli przez cały czas terapii. Nie wchodzi w grę ani kary grzywny ani więzienia wobec osoby rezygnującej z terapii odwykowej mimo zobowiązania przez sąd. Zasadniczą konsekwencją jest możliwość wielokrotnego, przymusowego doprowadzania przez policję do placówki z której to placówki jednak pacjent może się oddalić praktycznie bez żadnych konsekwencji i o każdym czasie, czyli zrezygnować z leczenia niejako na własne życzenie.