Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Małżeństwo z rozdzielnością majątkową nabyło prawo do użytkowania działki ROD. Na akcie notarialnym są nazwiska ich obojga. Teraz planują się rozwieść. Czy biorąc pod uwagę ustrój rozdzielności majątkowej i fakt, że jest to nie własność, a prawo do użytkowania, to powinni wszcząć postępowanie w ramach podziału majątku czy zniesienia współwłasności?

Odpowiedź: W opisanej sytuacji, czyli przy rozdzielności majątkowej i wspólnym nabyciu prawa do działki ROD na oboje małżonków, zasadniczo nie przeprowadza się podziału majątku wspólnego (ponieważ takowego wówczas brak), tylko rozliczenie konkretnego prawa (i ewentualnie innych składników majątkowych), przy czym co do ROD decydują przede wszystkim przepisy ustawy o ROD, a nie klasyczne zniesienie współwłasności z k.c.

Przy rozdzielności majątkowej każde prawo nabywane jest do majątku osobistego małżonka, ale możliwa jest sytuacja, że oboje małżonkowie mają wspólnie ustanowione prawo do działki ROD, czyli tak jak u Was – oboje w akcie notarialnym. Art. 40 Ustawy o ROD przewiduje odrębny tryb po rozwodzie, a mianowicie, byli małżonkowie w ciągu 3 miesięcy od uprawomocnienia wyroku powinni zawiadomić stowarzyszenie ogrodowe, któremu z nich przypadło prawo do działki, albo przedstawić dowód wszczęcia postępowania sądowego o podział tego prawa. I spór o to, komu ma przypaść prawo do działki, rozstrzyga się w ramach postępowania o podział majątku (jeżeli przyjmujemy, że traktujemy to jako składnik wspólnego dorobku), albo w osobnym postępowaniu o podział prawa do działki, ale sądy i doktryna wiążą to z reżimem podziału majątku małżeńskiego, a nie typowym zniesieniem współwłasności z art. 210–212 k.c. Klasyczne zniesienie współwłasności dotyczy bowiem współwłasności rzeczy, podczas gdy prawo do działki ROD jest prawem użytkowania/dzierżawy (prawem do korzystania), ściśle związanym z osobą działkowca i regulaminem PZD.

Stowarzyszenie ogrodowe musi zaakceptować to, komu przypadnie prawo do działki, a ustawa o ROD wiąże je treścią orzeczenia o podziale prawa do działki lub ugody małżonków. Jeżeli oprócz działki ROD istnieją inne elementy do rozliczenia po rozwodzie, właściwe będzie jedno postępowanie o podział majątku i w ramach tegoż sąd rozstrzyga także, komu przypadnie prawo do działki ROD, a drugiemu zasądza ewentualną spłatę. Jeżeli po rozwodzie jedynym spornym składnikiem jest prawo do działki ROD, wówczas składa się wniosek o podział prawa do działki ROD w trybie nawiązującym do podziału majątku po rozwodzie, tak aby można było przedstawić w ROD dowód wszczęcia takiego postępowania, co wynika wprost ze wzmiankowanego wcześniej art. 40 ustawy o ROD. Od strony formalnej sugeruję więc nie brnąć w osobne zniesienie współwłasności tego prawa na podstawie k.c., tylko właśnie złożyć wniosek do sądu rodzinnego/rejonowego o podział majątku małżeńskiego w części obejmującej prawo do działki ROD lub, jeśli rzeczywiście nie istnieje inny wspólny składnik mienia, wniosek o podział prawa do działki ROD w trybie po rozwodzie).