Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Rozliczenie roczne działalności nierejestrowanej w oparciu o usługi świadczone osobom prywatnym bez zapłaconych składek Zus. Jakie jest stanowisko urzędów w sytuacji gdy nie ma możliwości egzekwowania zaległych składek od zleceniodawców, którzy są płatnikami składek.

Odpowiedź: W działalności nierejestrowanej rozliczasz rocznie tylko PIT od dochodu w zeznaniu PIT‑36, nawet jeśli od usług dla osób prywatnych nie zostały odprowadzone składki ZUS. ZUS zasadniczo nie przerzuca na Ciebie zaległych składek, których nie zapłacili zleceniodawcy będący płatnikami, choć praktyka ZUS w tej kwestii jest niejednolita i nadal budzi spory.

Przychody z działalności nierejestrowanej wykazuje się w PIT‑36, w części dotyczącej działalności nierejestrowanej, opodatkowane skalą (12%/32%). Nie opłacasz zaliczek w trakcie roku; podatek płacisz jednorazowo przy zeznaniu rocznym, do 30 kwietnia roku następnego. W zeznaniu wykazujesz dochód (przychód minus udokumentowane koszty), niezależnie od tego, czy składki ZUS były opłacane. Działalność nierejestrowana jako taka nie tworzy tytułu do obowiązkowych własnych składek ZUS – obowiązek ubezpieczeniowy pojawia się dopiero przy zakwalifikowaniu relacji jako umowy zlecenia/usług.

W przypadku usług świadczonych w działalności nierejestrowanej, jeśli strony zawierają umowę o świadczenie usług (zlecenie), zleceniobiorca podlega ubezpieczeniu, a płatnikiem składek jest zleceniodawca. Niektóre interpretacje i komentarze wskazują, że płatnikiem jest również osoba fizyczna nieprowadząca działalności, gdy zleca usługę osobie prowadzącej działalność nierejestrowaną (np. korepetycje na podstawie umowy). Jeżeli płatnik (zleceniodawca) nie dopełni obowiązków wobec ZUS, to zasadniczo jego ZUS traktuje jako dłużnika i wobec niego kieruje postępowanie i sankcje (odsetki, egzekucja, odpowiedzialność za niewykonywanie obowiązków płatnika). ZUS oficjalnie informuje, że omawiany obowiązek spoczywa na płatniku składek (zleceniodawcy), a brak zgłoszeń i opłacania składek obciąża płatnika, nie ubezpieczonego. Zdarzały się jednak sprawy, gdzie ZUS próbował obciążać składkami przedsiębiorcę świadczącego usługi, co spotykało się z interwencją Rzecznika MŚP i niektóre takie decyzje nie zostały utrzymane.

W przypadku usług świadczonych dla osób prywatnych problem ZUS polega na tym, że często nie ma możliwości wyegzekwowania zaległych składek od zleceniodawców. Brak jest jednoznacznego, ogólnego stanowiska – rozporządzenia, że w takiej sytuacji ZUS w ogóle odstępuje od dochodzenia składek i podejmuje próby ich wyegzekwowania od płatników, a dopiero po ich bezskuteczności może windykuję ograniczać lub umarzać należności zgodnie z przepisami o przedawnieniu i umorzeniu. Z punktu widzenia PIT Twoim głównym obowiązkiem jest prawidłowe wykazanie i opodatkowanie dochodu; brak składek ZUS po stronie zleceniodawców nie zwalnia z tego obowiązku. Z kolei z punktu widzenia ZUS najważniejsze jest, czy relacja zostanie w ogóle uznana za tytuł do ubezpieczenia (umowa zlecenia/usług), oraz czy ZUS będzie w stanie ustalić płatnika i okresy podlegania. Obecne komentarze eksperckie i interpretacje idą w kierunku przypisania odpowiedzialności za składki zleceniodawcom, natomiast przy całkowitej nieściągalności może dojść jedynie do wystąpienia braku okresów składkowych w Twojej historii ubezpieczeniowej, a nie do obciążenia Cię jako tzw. subsydiarnego płatnika.