Rozdzielność majątkowa z datą wsteczną
Pytanie: W jakich sytuacjach, przypadkach możliwe jest dokonanie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną i o ile wstecz?
Odpowiedź: Art. 52 § 1 k.r.o. stanowi, że każdy z małżonków może żądać ustanowienia rozdzielności majątkowej z ważnych powodów (np. trwonienie majątku, długi, brak współdziałania w zarządzie). A z kolei art. 52 § 2 k.r.o. stanowi, że w wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, zwłaszcza gdy małżonkowie żyli w rozłączeniu. Musi istnieć więc wyjątkowy wypadek, ponad sam fakt istnienia ważnych powodów; typowy przykład to długotrwała separacja faktyczna, w której strony od dawna nie prowadzą wspólnego gospodarstwa i każdy działa na własny rachunek. W praktyce sądy biorą pod uwagę m.in.: długotrwałe rozłączenie, trwały rozkład pożycia, sytuację gdy jeden z małżonków zaciągał ryzykowne zobowiązania (np. działalność gospodarcza z dużym ryzykiem), trwonienie majątku, uporczywy brak współdziałania w zarządzie majątkiem wspólnym. Sama obawa, że małżonek coś mógł czegoś dokonać w zakresie majątku w czasie separacji, bez konkretnych faktów, zwykle nie wystarcza.
Rozdzielność jest wiązana z dniem wytoczenia powództwa; dopiero w wyjątkowych wypadkach sąd cofa ją na datę wcześniejszą. Sąd ma tu swobodne uznanie: może wskazać jako dzień powstania rozdzielności np. datę rozpoczęcia faktycznej separacji, datę wyprowadzki jednego z małżonków, datę zaprzestania wspólnego gospodarowania finansami, o ile wykażecie, że już wtedy istniały ważne powody. Nawet przy separacji faktycznej sąd nie ma obowiązku orzeczenia daty wstecznej, a ma tylko możliwość – orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów powszechnych mocno to akcentuje. Nie można cofnąć rozdzielności na dzień wcześniejszy niż dzień, w którym obiektywnie zaistniały ważne powody, czyli nie można uzyskać niejako sztucznie dłuższej wsteczności niż wynika z faktów. Niedopuszczalne jest też oznaczenie chwili ustania wspólności z dniem późniejszym niż data uprawomocnienia się wyroku – sąd może podążać tylko wstecz, czyli do dnia wniesienia pozwu lub wcześniej, a nie w przyszłość. Przykładowo, małżonkowie faktycznie nie mieszkają razem od 2019 r., nie prowadzą wspólnych finansów, każdy utrzymuje się sam, a powództwo o rozdzielność majątkową wniesiono w 2025 r. Jeżeli wykażecie, że ważne powody i faktyczna separacja istniały już w 2019 r., sąd może w wyroku z 2026 r. ustalić, że rozdzielność obowiązuje od wskazanej daty w 2019 r. – czyli nawet o kilka lat wstecz.
Skutki rozdzielności z datą wsteczną są takie, że majątek nabyty po dacie wskazanej przez sąd nie wchodzi do majątku wspólnego, lecz do majątków osobistych małżonków. Dochody uzyskiwane po tej dacie są wyłączną własnością każdego z małżonków osobno. I długi zaciągnięte po tej dacie nie obciążają drugiego małżonka.