Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Mój syn był beneficjentem renty rodzinnej po zmarłym ojcu. Ale zrezygnował ze studiów dziennych, przeszedł na zaoczne i założył działalność gospodarczą. Miał Vat do zwrotu i się o ten Vat upomniał. ZUS go prześwietlił i teraz ma do zwrotu ponad 70 tys złotych z tytułu nieprawnie pobieranej renty rodzinnej. Da sie to jakoś umorzyć?

Odpowiedź: Renta rodzinna dla dziecka przysługuje do 25 roku życia, ale pod warunkiem kontynuowania nauki (status studenta). Po rezygnacji ze studiów dziennych / skreśleniu z listy studentów trzeba to niezwłocznie zgłosić do ZUS, bo wtedy prawo do renty rodzinnej przestaje przysługiwać. Jeżeli ZUS uzna, że syn pobierał rentę bezprawnie (np. brak statusu studenta albo brak zaświadczeń, albo przekroczenie limitów przychodu przy działalności), wydaje decyzję o nienależnie pobranym świadczeniu i żąda zwrotu wraz z odsetkami. Założenie działalności gospodarczej i wystąpienie o zwrot VAT, ułatwiło ZUS-owi wykrycie zaistniałego stanu rzeczy, ale oczywiście sam zwrot VAT nie jest przyczyną żądania zwrotu renty – przyczyną jest brak spełniania warunków (nauka, limity zarobkowe, brak informacji dla ZUS).

Należy zweryfikować, czy ZUS faktycznie ma rację co do obowiązku zwrotu. Przeanalizować decyzję ZUS: za jaki okres, z jakiej przyczyny, na jakiej podstawie prawnej (powinien być wskazany art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Jeśli syn faktycznie nadal miał status studenta (zmiana trybu na zaoczny, ale nie skreślenie z listy) albo ZUS błędnie przyjął przychody z działalności, wówczas można decyzję ZUS kwestionować w odwołaniu do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 30 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem ZUS. Sądy niekiedy uznają, że świadczenie nie było nienależnie pobrane w rozumieniu ustawy, np. gdy ZUS miał pełne informacje i mimo tego wciąż wypłacał rentę albo gdy pobierający działał w zaufaniu do ZUS, nie miał świadomości braku prawa, a organ popełnił błędy. W jednym z opisanych przypadków sąd zmienił decyzję ZUS i zwolnił syna z obowiązku zwrotu nienależnie pobranej renty za kilka lat, właśnie ze względu na okoliczności sprawy i błędne działanie organu.

Niezależnie od odwołania do sądu, można złożyć do ZUS wniosek o umorzenie należności (lub przynajmniej o rozłożenie na raty / odroczenie), powołując się na trudną sytuację życiową i majątkową syna. Umorzenie ma charakter uznaniowy – ZUS bada, czy ściągnięcie długu zagrażałoby jego podstawowym potrzebom życiowym, jest trwała niezdolność do spłaty, czy istnieją szczególnie uzasadnione względy (choroba, niepełnosprawność, brak majątku, utrzymywanie rodziny itp.). W praktyce ZUS bardzo rzadko umarza duże kwoty w całości. Częściej rozkłada na długie raty, częściowo umarza odsetki.

Należy też wskazać, że samo przejście na studia zaoczne nie odbiera prawa do renty rodzinnej, ważne jest tylko, że to są studia wyższe i że jest ciągłość nauki (status studenta). Prowadzenie działalności gospodarczej również nie wyklucza prawa do renty, ale trzeba mieć na uwadze limity przychodu (jeśli syn miał już wtedy ukończone 18 lat i przekroczył limity, ZUS mógł zawiesić/zredukować świadczenie). Problemem natomiast jest zwykle przerwanie nauki lub skreślenie z listy studentów i niezgłoszenie tego do ZUS, przekroczenie limitów przychodu i brak zawiadomienia ZUS. Dlatego istotne jest ustalenie, za jaki dokładnie okres ZUS żąda zwrotu i z jakiego powodu (brak nauki czy przekroczenie limitu przychodu, czy jedno i drugie).