Przesłanki wystąpienia o przymusowe badanie psychiatryczne
Pytanie: W jaki sposób wystapić do Sadu o przymusowe badanie psychiatryczne? Sprawa dotyczy mojego brata . Od 6 lat nie pracuje (po studiach), zadluzył mieszkanie za moment bedzie miał licytację komornicza i eksmisję , wprowadził się do ojca i pasożytuje . Odciął się od znajomych , jest agresywny, nie zależy mu na niczym . Na próbę pomocy reaguje agresją słowną. Nie jest ubezpieczony , nie ma nawet 10 groszy, nie szuka pracy nie zależy mu na niczym. Potrafi przez kilka tyg nie wychodzić z pokoju. Kilka razy był agresywny w stosunku do ojca ale nie zgłaszał tata nigdzie tego faktu argumentujac “ciekawe co być zrobił jakby to było twoje dziecko”. Chcielibyśmy pomóć ale cieżko komuś pomóc jak odrzuca ja i jeszcze atakuje. Wg mnie sa 2 scenariusze albo cwaniak/pasożyt albo choroba psychiczna i chciałbym opinię . czy wystarczy do Sadu Rejonowego i uzasadnić ? czy do MOPS? sam nie pójdzie do lekarza.
Odpowiedź: Zgodnie z art. 21 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, bez zgody można poddać kogoś badaniu psychiatrycznemu, jeśli jego zachowanie wskazuje, że z powodu zaburzeń psychicznych może bezpośrednio zagrażać własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych albo nie jest zdolny zaspokajać podstawowych potrzeb życiowych (jedzenie, higiena, schronienie, podstawowe bezpieczeństwo), a leczenie daje szansę poprawy. Same więc długi, pasożytnictwo (życie na koszt ojca), izolowanie się i brak pracy nie są wystarczające; sąd ocenia zagrożenia i faktyczną niesamodzielność spowodowaną zaburzeniem psychicznym, a nie charakterem.
W razie agresji fizycznej, gróźb samobójczych, silnego pobudzenia można wezwać pogotowie (ew. policję), które może zawieźć brata na psychiatryczną izbę przyjęć psychiatryczną do oceny, nawet bez jego zgody, jeżeli lekarz uzna, że istnieje zagrożenie. Taka interwencja nie wymaga wcześniejszego wniosku do sądu – decyzję o nagłym przyjęciu podejmuje lekarz, a sąd później kontroluje tę kwestię z urzędu. Jak chodzi o samą drogę sądową – wniosek o przymusowe badanie/leczenie, to taki składa się do sądu rejonowego – Wydział Rodzinny i Nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania brata (obecnie u ojca). Do wniosku należy dołączyć aktualne orzeczenie lekarza psychiatry (wydane nie wcześniej niż 14 dni przed złożeniem wniosku), które uzasadnia potrzebę leczenia bez zgody. Wniosek taki mogą złożyć m.in.: rodzeństwo, rodzice, małżonek, przedstawiciel ustawowy albo osoba faktycznie sprawująca opiekę, a także organ pomocy społecznej (MOPS/GOPS). MOPS zatem nie zastępuje sądu, ale może wejść w rodzinę, przeprowadzić wywiad, wszcząć procedurę przeciwdziałania przemocy, zaproponować wsparcie ojcu, pomóc w zebraniu dokumentów, a w razie potrzeby sam złożyć wniosek do sądu jako organ pomocy społecznej.
W Waszej sytuacji warto równolegle zgłosić sytuację w lokalnym MOPS (opisując agresję, zadłużenie, pasożytniczy tryb życia, izolację, zależność ojca od brata) i złożyć własny wniosek do sądu, jeśli uda się zdobyć opinię psychiatry. Często bywa tak, że lekarz nie zbada osoby, która nie chce współpracować i wtedy często dochodzi do tego właśnie przy okazji wezwania pogotowia / interwencji policji, gdy brat jest agresywny lub ewidentnie zaburzony.
Po opisie widać, że istnieje poważny problem z bratem, ale niejako na styk z kryteriami ustawowymi – sporo jego zachowań może wyglądać na skrajne lenistwo / pasożytnictwo, a niekoniecznie chorobę psychiczną w sensie ustawy; decyzję zawsze podejmuje lekarz i sąd.