Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: 7 lat temu ostatni raz miałam kontakt ze swoim bratem który mieszka na stałe w Anglii. Brat był w trakcie rozwodu ze swoją żoną nie pojawił się nigdy na żadnej rozprawie A głos o nim zaginął jak również nie pojawił się już nigdy w pracy. Na początku myśleliśmy że to depresja że odezwie się jednak nie odezwał się ani do byłej żony ani do żadnych znajomych to nikogo. zapytałam ambasadę czy mają jakieś informacje na jego temat jednak dostałam odpowiedź że nie ma go ani w żadnej bazie osób w zakładach karnych ani szpitalu. Wiele spraw tutaj w Polsce bez niego nie mogę załatwić jak chociażby sprawy majątkowe po rodzicach i dziadkach. Podejrzewamy że brat najprawdopodobniej nie żyje. Prosze o odpowiedź w jaki sposób możemy ubiegać się o uznanie go za zmarłego.

Odpowiedź: W opisanej sytuacji można wszcząć w Polsce postępowanie o uznanie brata za zmarłego; wymaga to złożenia wniosku do wydziału cywilnego sądu rejonowego z powołaniem się na przepisy o uznaniu za zmarłego i wykazaniem braku wiadomości o jego życiu przez wymagany czas.

Osoba zaginiona może zostać uznana za zmarłą, jeżeli upłynęło 10 lat od końca roku kalendarzowego, w którym według ostatnich wiadomości jeszcze żyła (art. 29 § 1 kodeksu cywilnego). Jeżeli brat miałby w chwili uznania ukończone 70 lat, wystarczy upływ 5 lat od końca roku, w którym były ostatnie wiadomości o jego życiu. Uznanie za zmarłego nie może nastąpić przed końcem roku kalendarzowego, w którym zaginiony ukończyłby 23 lata (jeśli był młodszy). Nie trzeba udowadniać, że na pewno nie żyje – wystarczy, że od lat brak o d niego i o nim jakichkolwiek wiadomości oraz informacji mimo podjętych starań (zapytania do konsulatu, policji, szpitali, pracodawcy itp.).

W Pani przypadku kluczowe będzie dokładne ustalenie: kiedy miał miejsce ostatni kontakt z bratem (np. rok, miesiąc), ile miał wtedy lat i czy od końca tamtego roku minęło już 10 lat. Sprawy o uznanie za zmarłego rozpoznaje sąd właściwy według ostatniego miejsca zamieszkania zaginionego w Polsce, a jeżeli nie miał go w Polsce – sąd jego ostatniego miejsca pobytu w Polsce; jeżeli i tego nie da się ustalić, można przyjąć sąd właściwy według miejsca zamieszkania osoby składającej wniosek. Wniosek może złożyć każdy, kto ma w tym interes prawny, np. rodzeństwo, gdy nie można przeprowadzić działu spadku po rodzicach i dziadkach z powodu braku tego spadkobiercy. Omawiane postępowanie może też zainicjować prokurator lub niektóre organy, ale w Pani sytuacji najprościej jest, by zrobiła to Pani albo inna najbliższa bratu.

We wniosku należy zawrzeć dokładny opis okoliczności zaginięcia, czyli że był w trakcie rozwodu, przestał przychodzić do pracy, nie utrzymuje kontaktu z rodziną, byłą żoną i znajomymi, od ilu lat brak jest jakichkolwiek wieści. Wskazanie, jakie czynności były podjęte: zgłoszenie zaginięcia (jeśli było), zapytania do policji, ambasady/konsulatu, szpitali, zakładów karnych, pracodawcy; warto dołączyć odpowiedzi instytucji (np. pismo z ambasady, że nie figuruje w ich bazach). Wskazanie osób, które mogą być świadkami (np. członkowie rodziny, była żona, ktoś z pracy), wraz z ich adresami. Uzasadnienie interesu prawnego: np. że konieczne jest uregulowanie spraw spadkowych po rodzicach i dziadkach, dział spadku, uregulowanie ksiąg wieczystych. Do wniosku dołącza się odpisy dla uczestników (np. dla pozostałego rodzeństwa, ewentualnie dla byłej żony, jeśli ma interes), a także odpisy aktów stanu cywilnego (Pani, brata – jeśli jest, rodziców) i dostępne dokumenty dotyczące zaginięcia.

Sąd, zanim wyda postanowienie, zarządza ogłoszenie o wszczęciu postępowania, w którym wzywa zaginionego, aby zgłosił się w określonym terminie, oraz wszystkich, którzy mają wiadomości o nim, aby je przekazali; ogłoszenie publikowane jest w Monitorze Sądowym i Gospodarczym lub inny sposób przewidziany w przepisach. Po bezskutecznym upływie terminu i ocenie dowodów sąd może uznać zaginionego za zmarłego i w postanowieniu wskaże chwilę domniemanej śmierci. Jeżeli brak jest dokładnych danych, za chwilę śmierci przyjmuje się pierwszy dzień terminu, z którego upływem uznanie za zmarłego stało się możliwe, a gdy sąd wskaże tylko dzień – za chwilę śmierci uznaje się koniec tego dnia (art. 31 k.c.). Po uprawomocnieniu się postanowienia kierownik urzędu stanu cywilnego sporządza akt zgonu, który będzie podstawą do dalszych czynności (postępowanie spadkowe, dział spadku, zmiany w księgach wieczystych).