Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: W jakich sytuacjach można mówić o przemocy ekonomicznej w małżeństwie?

Odpowiedź: Przemoc ekonomiczna w małżeństwie to sytuacja, gdy jeden z małżonków używa pieniędzy i zasobów finansowych do kontrolowania, uzależniania lub poniżania drugiego, a nie tylko zwyczajnie zarządza budżetem. W ustawie o przeciwdziałaniu przemocy domowej przemoc domowa to umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste, wykorzystujące także przewagę ekonomiczną i mające na celu uzyskanie kontroli nad drugą osobą. Nowelizacja ustawy dodała przemoc ekonomiczną jako jedną z form przemocy domowej, obok fizycznej, psychicznej czy seksualnej.

Przemoc ekonomiczna w małżeństwie zachodzi zazwyczaj wtedy, gdy jeden małżonek całkowicie przejmuje kontrolę nad budżetem domowym i nie pozwala partnerowi swobodnie korzystać ze wspólnych pieniędzy (wydzielanie gotówki, zakaz dostępu do konta, upokarzające rozliczanie z każdego wydatku). Ponadto, gdy odmawia środków na podstawowe potrzeby (jedzenie, leki, odzież, dojazdy do pracy), mimo że ma realną możliwość finansową, po to by wymusić określone zachowania (posłuszeństwo, rezygnację z planów). Ponadto, gdy zabrania podjęcia pracy, zmusza do rezygnacji z zatrudnienia lub w inny sposób utrudnia zarobkowanie, aby partner był finansowo zależny. Ponadto, gdy zaciąga kredyty i inne zobowiązania (często na współmałżonka lub wspólność majątkową) bez jego wiedzy i zgody, narażając rodzinę na zadłużenie. Ponadto, gdy wykorzystuje pieniądze partnera wbrew jego woli (wydaje jego dochód, sprzedaje jego rzeczy, wyciąga oszczędności) albo marnotrawi wspólne środki np. na hazard czy alkohol, doprowadzając rodzinę do problemów finansowych.

To, co odróżnia przemoc ekonomiczna od zwyczajnych sporów o pieniądze, to intencja: chodzi o uzależnienie, kontrolę, karanie lub poniżanie partnera, a nie o zwykłe różnice zdań co do oszczędzania czy inwestowania. I zachowania są powtarzalne lub na tyle dotkliwe, że naruszają godność, poczucie bezpieczeństwa i realną możliwość samodzielnego funkcjonowania finansowego drugiej osoby. Przemoc ekonomiczna może być kwalifikowana jako przemoc domowa w procedurze Niebieskiej Karty oraz brana pod uwagę przy orzekaniu o winie w rozwodzie i przy alimentach. W poważniejszych przypadkach może wypełniać znamiona znęcania się (art. 207 k.k.), niealimentacji (art. 209 k.k.) lub innych przestępstw związanych z wymuszaniem i groźbami. Przykładowa sytuacja nosząca już znamiona przemocy domowej, to gdy mąż zarabia, żona chwilowo nie pracuje, a mąż mówi: “dam ci 200 zł na tydzień, jak będziesz grzeczna, inaczej nic nie dostaniesz” – to typowy przykład przemocy ekonomicznej (warunkowanie dostępu do środków podstawowych posłuszeństwem).