Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Czy pozbawienie ojca władzy rodzicielskiej wyklucza w przyszłości zasądzenie od dzieci obowiązku alimentacyjnego na jego rzecz?

Odpowiedź: Obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców wynika z pokrewieństwa (więzy krwi), a nie z faktu posiadania czy nieposiadania władzy rodzicielskiej. Dlatego to, że ojciec był kiedyś pozbawiony władzy rodzicielskiej, samo w sobie nie zamyka mu drogi do złożenia pozwu o alimenty przeciwko pełnoletnim dzieciom. Rodzic może żądać alimentów, jeśli znajduje się w niedostatku (nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić usprawiedliwionych podstawowych potrzeb) i dzieci mają realne możliwości finansowe, by mu pomagać. Sąd bada wówczas sytuację materialną obu stron i inne osoby, które ewentualnie są wcześniej zobowiązane (np. małżonek rodzica).

Jak wspomniałem, przepisy nie uzależniają prawa rodzica do alimentów od tego, czy miał władzę rodzicielską ani jak ją wykonywał. Zaznacza się w doktrynie i praktyce, że obowiązek alimentacyjny jest kwestią całkowicie odrębną od władzy rodzicielskiej i pozbawienie władzy rodzicielskiej nie wyłącza możliwości dochodzenia alimentów od dzieci. Ojciec pozbawiony władzy rodzicielskiej nadal może więc wnieść pozew o alimenty przeciwko pełnoletnim dzieciom, jeśli spełnia ogólne przesłanki (niedostatek, brak innych osób zobowiązanych, dzieci mają możliwości) i wyrok stanowiący o pozbawieniu władzy nie zamyka mu tej drogi prawnej.

Jak chodzi o to, jak dziecko w takim przypadku może bronić się przed zasądzeniem mu obowiązku alimentacji, to podstawą jest art. 144¹ k.r.o. zgodnie z którym dziecko może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem rodzica, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Orzecznictwo i praktyka podają przykłady zachowań rodzica, które mogą uczynić jego roszczenie sprzecznym z tymi zasadami. Są to: wieloletni brak zainteresowania dzieckiem, brak kontaktu, porzucenie, stosowanie przemocy, znęcanie się, rażące zaniedbania, uporczywe uchylanie się od płacenia alimentów na dziecko w przeszłości, doprowadzenie się do niedostatku niejako na własne życzenie (np. nadużywanie alkoholu, niepodejmowanie pracy mimo realnych możliwości). W praktyce pozbawienie władzy rodzicielskiej często jest wynikiem właśnie takich rażących zaniedbań i stanowi bardzo mocny argument przemawiający za tym, że żądanie alimentów może być niezgodne z zasadami współżycia społecznego. W literaturze prawniczej wskazuje się, że sam fakt pozbawienia władzy rodzicielskiej może być dla sądu kluczowym argumentem przeciwko nałożeniu na dziecko obowiązku alimentacyjnego.

Reasumując, ojciec pozbawiony władzy rodzicielskiej teoretycznie może pozwać dzieci o alimenty – brak przepisu wyłączającego taka możliwość w takim przypadku. Jednakże dziecko może się bronić, powołując się na art. 144¹ k.r.o. i wskazując na wcześniejsze zachowanie ojca (brak kontaktu, przemoc, uchylanie się od alimentów itd.). Im bardziej rażące były powody pozbawienia władzy i im lepiej są udokumentowane (wyrok o pozbawieniu, wyroki karne, dokumentacja z OPS, Niebieska Karta, zeznania świadków), tym większa szansa, że sąd uzna żądanie ojca za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i alimentów nie przyzna.