Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Na czym polega i w jakich sytuacjach wytaczane jest powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego?

Odpowiedź: Powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego (tzw. powództwo opozycyjne / przeciwegzekucyjne z art. 840 k.p.c.) służy dłużnikowi do wyłączenia z obrotu konkretnego tytułu wykonawczego, aby na jego podstawie nie można było prowadzić egzekucji – w całości, w części albo z ograniczeniem. Wnosi je wyłącznie dłużnik (czasem jego następca prawny albo małżonek, na którego majątek rozszerzono egzekucję) przeciwko wierzycielowi, który dysponuje tytułem wykonawczym. Celem jest pozbawienie tytułu wykonalności, a nie podważanie samego rozstrzygnięcia merytorycznego sądu (nie jest to środek odwoławczy jak apelacja).

Sąd, uwzględniając powództwo, orzeka że tytuł wykonawczy traci wykonalność (w całości, części lub zostaje ograniczony), co uniemożliwia albo zawęża egzekucję komorniczą. W pozwie dłużnik musi podnieść wszystkie zarzuty, które na danym etapie może zgłosić, a spóźnione zarzuty przepadają (obowiązuje prekluzja dowodowa). Sytuacje, w których można takie powództwo wytoczyć, są określone w art. 840 § 1 k.p.c.; najczęściej spotykane przypadki to:
– zaprzeczenie zdarzeniom, na których oparto klauzulę wykonalności,
– kwestionowanie istnienia samego obowiązku z tytułu niebędącego orzeczeniem sądu (np. nieprawidłowe oświadczenie o poddaniu się egzekucji w akcie notarialnym, brak lub wada podpisu),
– kwestionowanie „przejścia obowiązku” mimo istnienia formalnego dokumentu (np. zarzut, że cesja wierzytelności jest nieważna),
– zdarzenia po powstaniu tytułu egzekucyjnego, które wygasiły albo uniemożliwiły egzekucję,
– spełnienie świadczenia po uprawomocnieniu orzeczenia (dług został zapłacony, ale wierzyciel mimo to prowadzi egzekucję),
– przedawnienie roszczenia już po powstaniu tytułu egzekucyjnego (np. gdy egzekucja rusza po bardzo długiej przerwie),
– potrącenie wierzytelności dłużnika z wierzytelnością wierzyciela (powstanie, zgłoszenie i skuteczność potrącenia nastąpiły po powstaniu tytułu).
I ewentualne inne zdarzenia powodujące wygaśnięcie lub niemożność świadczenia, np. odnowienie, niemożliwość świadczenia, umorzenie długu. Gdy tytułem wykonawczym jest orzeczenie sądowe, to można powołać się także na okoliczności, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy (np. późniejsze spełnienie świadczenia). Warto zaznaczyć, że także małżonek, na którego majątek wspólny rozszerzono egzekucję (art. 787 i następne k.p.c.), może w pewnych wypadkach skorzystać z powództwa opozycyjnego, by bronić się przed egzekucją z majątku wspólnego.

Jeżeli egzekucja już się toczy, wówczas pozew wnosi się do sądu, w którego okręgu jest prowadzona egzekucja; jeżeli jeszcze nie wszczęto egzekucji, to według zasad ogólnej właściwości (sąd pozwanego). Warunkiem dopuszczalności jest istnienie tytułu wykonawczego, który jeszcze jest aktywny, tzn. nie można skutecznie wytoczyć powództwa, gdy świadczenie zostało już w całości wyegzekwowane i wykonalność tytułu wygasła. Nie istnieje ustawowy termin na wniesienie powództwa opozycyjnego, ale zbyt późne działanie może być bezcelowe (np. po całkowitym wyegzekwowaniu długu).