Powaga rzeczy ugodzonej
Pytanie: Czy prawomocna ugoda pozasądowa albo sądowa tak jak w przypadku prawomocnego wyroku uniemożliwia wszczęcie kolejnego postępowania w tej sprawie o zapłatę? Chodzi mi o to, że ugoda nie jest orzeczeniem sądowym więc nie występuje w jej przypadku powaga rzeczy osądzonej.
Odpowiedź: Ugoda nie jest orzeczeniem ale można mówić w jej przypadku o powadze rzeczy ugodzonej. Powaga rzeczy ugodzonej (res transacta) to stan prawny powstały w wyniku zawarcia ugody między stronami, która to ugoda powoduje wygaśnięcie sporu lub stosunku prawnego objętego tą ugodą. Ugoda jest formą wzajemnych ustępstw stron mających na celu uchylenie niepewności co do roszczeń lub zapewnienie ich wykonania. Jeżeli w ugodzie strony uzgodniły, że ugoda wyczerpuje wszelkie roszczenia a wierzyciel mimo tego wniesie powództwo o zapłatę, to sąd co prawda nie odrzuci powództwa jak w przypadku rzeczy już osądzonej ale pozwany może podnieść zarzut wynikający z ustaleń zawartych w ugodzie i wnieść o oddalenie powództwa.
Zawarcie ugody przed sądem skutkuje umorzeniem postępowania Art. 355 kpc (kodeksu postępowania cywilnego) stanowi bowiem między innymi, że sąd umorzy postępowanie, jeżeli strony zawarły ugodę. Sprawa zostaje rozstrzygnięta polubownie i dalsze prowadzenie postępowania jest bezprzedmiotowe. Po zatwierdzeniu przez sąd i uprawomocnieniu się postanowienia o umorzeniu postępowania, ugoda staje się tytułem egzekucyjnym i nie można już ponownie dochodzić tych samych roszczeń między tymi samymi stronami.
Zawarcie ugody sądowej nie wyklucza możliwości jej późniejszego unieważnienia, jednak nie jest to procedura identyczna jak przy wyroku sądowym. Ugoda to umowa której skutki prawne są podobne do wyroku lecz podlega ona przepisom prawa cywilnego dotyczącym umów. Jednakże jeżeli ugoda została zawarta wadliwie (np. pod wpływem błędu istotnego, podstępu, groźby lub jest sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego), możliwe jest jej unieważnienie w drodze powództwa o ustalenie nieważności ugody. W takim przypadku strona zainteresowana musi wystąpić z odrębnym pozwem do sądu ponieważ nie można zaskarżyć samej ugody w ramach poprzedniego postępowania które zostało już ostatecznie zakończone.
Zaktualizowano 04 października 2025 r.