Potrącenie wierzytelności z dłużnikiem w upadłości likwidacyjnej
Pytanie: Chcę dokonac potrącenia wzajemnych wierzytelności z pewną firmą, ale właśnie ustaliłem, że została ogłoszona jej upadłość z likwidacją majątku. Czy mimo tego mogę dokonać potrącenia przesyłając oświadczenie syndykowi?
Odpowiedź: Potrącenie wierzytelności w upadłości jest dopuszczalne, jeśli obie wierzytelności (Twoja wobec upadłego i upadłego wobec Ciebie) istniały w dniu ogłoszenia upadłości, nawet jeśli nie były jeszcze wymagalne. Jeżeli którakolwiek z wierzytelności powstała dopiero po dniu ogłoszenia upadłości, to takie potrącenie jest niedopuszczalne. Dodatkowo, nie można potrącać wierzytelności nabytych w drodze cesji lub indosu po ogłoszeniu upadłości, ani w ciągu roku przed ogłoszeniem upadłości, jeżeli nabywca wiedział o istnieniu podstaw do ogłoszenia upadłości. Przykładowo, jeśli miałeś fakturę za swoje usługi wobec tej firmy, wystawioną i istniejącą już przed datą upadłości, oraz jednocześnie byłeś jej dłużnikiem z tytułu innej umowy zawartej wcześniej, zasadniczo można rozważać potrącenie.
Po ogłoszeniu upadłości wszelkie rozliczenia prowadzi już syndyk, więc oświadczenie o potrąceniu składasz syndykowi (adres syndyka jako organu masy upadłości). Prawo upadłościowe przewiduje, że wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, musi złożyć oświadczenie o potrąceniu nie później niż przy zgłoszeniu swojej wierzytelności do masy upadłości. W praktyce: sporządzasz pisemne oświadczenie o potrąceniu (wskazując dokładnie obie wierzytelności, ich podstawę, wysokość i daty powstania), składasz je syndykowi i w zgłoszeniu wierzytelności do sądu/syndyka powołujesz się na dokonane potrącenie lub zgłaszasz zarzut potrącenia (często traktowany jako tzw. zarzut ewentualny). Jeżeli złożysz zgłoszenie wierzytelności bez podniesienia potrącenia, to późniejsze dopisywanie potrącenia poprzez modyfikację zgłoszenia jest niedopuszczalne.
Potrącenie jest wyłączone przy braku zbieżności czasowej – gdy Twoja wierzytelność wobec upadłego powstała dopiero po ogłoszeniu upadłości albo odwrotnie, gdy dopiero po ogłoszeniu upadłości stałeś się jego dłużnikiem. Poza tym, w przypadku nabycia wierzytelności w sposób, który prawo uznaje za nadużycie wobec masy upadłości (po ogłoszeniu upadłości albo w ciągu roku przed nią przy świadomości podstaw upadłości). W takim wypadku Twoja wierzytelność jest zwykłą wierzytelnością upadłościową i powinna być zgłoszona w pełnej wysokości, bez potrącenia, a zaspokojenie następuje według planu podziału.