Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Mam problem z przeliczeniem emerytury przez ZUS. Jestem rocznik 1956. W 2008 roku jako nauczyciel przeszłam na wcześniejszą emeryturę, pracując dalej w skróconym wymiarze godzin. Wtedy jeszcze nie wiedziałam, że przejście na wcześniejszą emeryturę będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. W 2018 roku złożyłam wniosek o emeryturę powszechną i przeszłam na nią. W 2024 Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok o niekonstytucyjności przepisu pomniejszającego emeryturę. Złożyłam wniosek do ZUS o przeliczenie emerytury. Właśnie dostałam lakoniczną odmowę wskazującą jedynie: “Wydanie wyroku przez Trybunał nie jest przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji, wskazaną w art. 114 ustawy emerytalnej.” Czy ktoś z Państwa był w podobnej sytuacji i szedł dalej do sądu, a jeśli tak to z jaką argumentacją, skoro sam wyrok TK był dla ZUS niewystarczający?

Odpowiedź: W Pani sytuacji warto wnieść odwołanie do sądu, ponieważ są już pierwsze sprawy, w których sądy korygują podejście ZUS i nakazują przeliczenie emerytury z pominięciem potrąceń z art. 25 ust. 1b, mimo lakonicznych odmów organu. TK uznał, że stosowanie art. 25 ust. 1b ustawy o FUS do osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6.06.2012 r., jest niezgodne z Konstytucją (narusza m.in. zasadę zaufania do państwa). Trybunał wyraźnie wskazał, że osoby przechodzące na wcześniejszą emeryturę nie mogły przewidzieć pomniejszania kapitału o pobrane świadczenia przy emeryturze powszechnej, co stanowiło dla nich swoistą pułapkę legislacyjną. Art. 114 ustawy emerytalnej określa przesłanki uchylenia lub zmiany prawomocnej decyzji (nowe dowody, błędy faktyczne itp.), a ZUS twierdzi, że sam wyrok TK nie mieści się w tych przesłankach. Dodatkowo ZUS wskazuje, że wyrok TK nie został jeszcze ogłoszony w Dzienniku Ustaw, przez co, w jego ocenie, nie istnieją podstawy ani do wznowienia postępowania, ani do zmiany decyzji w trybie nadzwyczajnym.
​

W pierwszych orzeczeniach sądy pracy i ubezpieczeń społecznych przyjmują kilka linii argumentacyjnych. Jedna, to odwołanie do art. 2 Konstytucji (zasada zaufania do państwa) i powołanie się na wyrok TK jako zmianę podstaw oceny legalności decyzji, co uzasadnia ponowne ustalenie wysokości świadczenia na podstawie art. 114 ustawy. Druga, to wskazywanie, że utrzymywanie decyzji opartych na przepisie uznanym za niekonstytucyjny prowadzi do dalszego naruszania praw majątkowych ubezpieczonego i sąd jako organ stosujący Konstytucję bezpośrednio nie może zaakceptować takiego skutku. Trzecia, to podnoszenie, że kobiety z rocznika objętego wyrokiem TK znalazły się w gorszej sytuacji niż inne grupy emerytów, którym umożliwiono skorzystanie z korzystniejszych zasad, co narusza zasadę równości i wymaga sądowej korekty. W jednej ze spraw wskazano, że spór dotyczy właśnie tego, czy wyrok TK z 4.06.2024 r. jest wystarczającą przesłanką do przeliczenia emerytury, i sąd analizował go wprost w kontekście art. 114 ustawy o FUS. Sądy okręgowe (m.in. w Warszawie i Łodzi) w nowszych orzeczeniach szczegółowo cytują tezy TK o pułapce legislacyjnej i zasadzie lojalności państwa wobec obywatela, co służy jako podstawa do zmiany dotychczasowych decyzji ZUS o odmowie przeliczenia.
​
Powinna Pani zatem złożyć odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (za pośrednictwem ZUS, w terminie 30 dni od doręczenia decyzji), żądając uchylenia decyzji ZUS i przeliczenia emerytury powszechnej bez pomniejszenia kapitału o pobrane świadczenia wcześniejsze. W uzasadnieniu powołać m.in.: wyrok TK z 4.06.2024 r., sygn. akt SK 140/20, art. 2 i 32 Konstytucji, art. 114 ustawy o FUS jako podstawę ponownego ustalenia wysokości świadczenia oraz argument o braku możliwości przewidzenia skutków wcześniejszej emerytury w dacie podejmowania decyzji.