Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Mam pytanie o kwestie ZUS. Sytuacja wygląda tak – rodzina 2+2, obydwoje rodziców pracuje, dzieci w wieku żłobkowym (trochę ponad 3 i ponad 1 rok). Urlop na tydzień 20-24 u obydwu rodziców zaplanowany wcześniej – przerwa w żłobku. Sytuacja potoczyła się tak, że w minionym tygodniu mieliśmy 2 operacje – żona w środę miała wycinanie tłuszczaka (hospitalizacja wtorek – czwartek), starszy syn wycinanie migdała + drenaż uszu (hospitalizacja czwartek – sobota, ja byłem opiekunem). Żona na pytanie lekarza o zwolnienie wzięła je tylko na jeden dzień ponad pobyt, częściowo że względów ekonomicznych, dodatkowo na taki charakter – dam radę, niepotrzebne mi zwolnienie. Ja przy wypisie w szpitalu wziąłem zwolnienie na dziecko do 24 lipca.
1. O ile rozumiem – nie mogę wykorzystać opieki w tygodniu 20-24 ponieważ żona ma urlop, więc formalnie może sprawować opiekę nad dziećmi? Jedynie przypada mi opieka za okres pobytu w szpitalu z synem
2. Czy w przypadku gdyby żona poprosiła placówkę gdzie był wykonany zabieg o przedłużenie zwolnienia do 24 kwietnia – czy przysługuje mi opieka w tym czasie? Uprzedzając potencjalne wątpliwości – żona jest cały czas na środkach przeciwbólowych, nie jest w stanie zbyt długo chodzić, nie może nosić dzieci. Jest w stanie zająć się nimi sama godzinę czy dwie, jednak później musi odpocząć w pozycji leżącej.
3. Czy w sytuacji gdyby na pytanie 2 odpowiedź była pozytywna – mogę wyjść z domu na okres 1-2 godzin i cos załatwić – mamy kilka pilnych spraw w tym tygodniu, raczej do załatwienia szybko, jednak wymagających osobistej obecności.

Odpowiedź: Zasiłek opiekuńczy przysługuje, gdy musisz osobiście sprawować opiekę nad chorym dzieckiem lub innym członkiem rodziny, a nie ma innej osoby mogącej tę opiekę zapewnić. ZUS informuje, że może odmówić wypłaty zasiłku, jeżeli w domu są inne osoby zdolne do opieki, z wyjątkiem dzieci poniżej 2 lat. Jednocześnie wskazuje się, że gdy dziecko trafia do szpitala w czasie urlopu wypoczynkowego rodzica, to zasiłek opiekuńczy za ten czas nie przysługuje, bo pracownik i tak ma wynagrodzenie za urlop, a L4 nie przerywa urlopu. Oznacza to, że za okres 20–24 lipca, w którym żona ma zaplanowany urlop wypoczynkowy, ZUS może uznać, że ona jest osobą mogącą zapewnić opiekę, a więc Twoje zwolnienie opiekuńcze za te dni będzie kwestionowane, zwłaszcza w odniesieniu do starszego dziecka. To, że przysługuje Ci opieka za okres faktycznego pobytu z synem w szpitalu (czwartek–sobota) jest co do zasady prawidłowe.

Jeżeli lekarz, który wykonywał zabieg u żony, wystawi jej zwolnienie lekarskie, stwierdzając jej niezdolność do pracy, czyli formalnie jest chora i niezdolna do wykonywania obowiązków, także w zakresie normalnej opieki nad dziećmi, to jej status jako osoby mogącej zapewnić opiekę się zmienia. W orzecznictwie ZUS co do opieki nad dzieckiem podkreśla się, że odmowa zasiłku może nastąpić tylko wtedy, gdy drugi domownik realnie może przejąć opiekę; jeśli sam jest niezdolny do pracy z przyczyn zdrowotnych, to nie jest traktowany jako osoba mogąca zapewnić opiekę. W Twojej sytuacji, czyli żona po operacji, stale na lekach przeciwbólowych, z ograniczoną możliwością chodzenia i noszenia dzieci, z potrzebą częstego odpoczynku w pozycji leżącej – to okoliczności medyczne przemawiające za tym, że jej zdolność do samodzielnej, całodziennej opieki nad dwójką małych dzieci jest istotnie ograniczona. Jeżeli lekarz to potwierdzi w dokumentacji i wystawi L4 np. do 24 lipca, a Ty masz zwolnienie na opiekę nad dzieckiem na ten sam okres, to istnieją poważne przesłanki, że zasiłek opiekuńczy powinien Ci przysługiwać, bo faktycznie nie ma w domu sprawnego opiekuna. Niestety, nie daje to gwarancji – ZUS ma prawo badać sytuację, żądać Twoich oświadczeń i dokumentacji, a w razie odmowy można odwoływać się (najpierw w trybie zastrzeżeń, później do sądu). Jednak z punktu widzenia przepisów i ich wykładni, przedłużenie zwolnienia żony zwiększa Twoje prawo do opieki, zamiast je zmniejszać.

Jak chodzi o wyjście z domu na 1–2 godziny w czasie opieki, to należy zauważyć, że zasiłek opiekuńczy wymaga, żebyś faktycznie w okresie L4 sprawował osobistą opiekę nad dzieckiem; nie chodzi jednak o dosłowne 24 godziny na dobę, tylko o realną, główną opiekę w tym czasie. ZUS bada typowe nadużycia, jak np. praca zarobkowa, wyjazdy turystyczne, remonty czy inne czynności ewidentnie sprzeczne z celem zwolnienia, ale krótkie wyjście z domu, np. do urzędu czy banku, gdy żona leżąca w domu może przez tę godzinę lub dwie zapewnić minimalną opiekę (a Ty poza tym jesteś przez resztę dnia głównym opiekunem) z reguły nie jest traktowane jako nadużycie. Najważniejsze, aby Twoje wyjścia były faktycznie niezbędne (do urzędu, lekarza, banku), a nie e celu np. rekreacji czy dorabiania. Nie zostawiać dzieci na dłużej niż żona faktycznie jest w stanie je doglądać przy swoim stanie zdrowia – jeśli jej lekarz wyraźnie zaleca oszczędzanie się, unikanie noszenia, długiego stania itp., warto to uwzględnić. W przypadku ewentualnej kontroli móc racjonalnie wytłumaczyć swoje postępowanie: że zasadniczo jesteś w domu i opiekujesz się dziećmi, a sporadyczne wyjścia były konieczne i krótkie. W praktyce ZUS częściej kwestionuje zasiłek, gdy L4 na opiekę jest wykorzystywane na zwykły wyjazd, remont czy pracę na czarno, niż na 1–2 godzinne wyjście w pilnej sprawie, przy zachowaniu ogólnej logiki, że to Ty zapewniasz główną opiekę.