Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Rodzicie są po rozwodzie 20 lat, ojciec nie łożył na moje utrzymanie i nie miał ze mną ani mamą kontaktu. Mama zmarła i okazało się że pewnie przez niewiedzę nie zmieniła uposażenia w OFE a co za tym idzie w ZUS, dalej jest wpisany jej były mąż. OFE zostało poinformowane o zaistniałej sytuacji wysłałem im też akt rozwodu ale tłumaczą że wypłata należy się osobie uposażonej. Doskonale to rozumiem że tak działa prawo ale czy jest jakaś szansa żeby ojciec nie dostał tych pieniędzy? Czy jest jakaś szansa dochodzić tego na sali sądowej?

Odpowiedź: OFE/ZUS mają w takim przypadku rację, tzn. jeżeli mama nie zmieniła dyspozycji, były mąż wskazany jako uposażony ma prawo do środków, niezależnie od rozwodu czy relacji rodzinnych. Środki z OFE (i odpowiadające im środki na subkoncie w ZUS) nie wchodzą do spadku, jeśli zmarły wskazał uposażonego; są wypłacane właśnie tej osobie. Uposażonym może być także były małżonek; przepisy nie przewidują automatycznego wygaśnięcia uposażenia wraz z rozwodem. Fundusz i ZUS są związane treścią dyspozycji – nie badają relacji rodzinnych ani tego, czy ktoś płacił alimenty itp.

Sam fakt rozwodu i braku kontaktu nie powoduje nieważności wskazania uposażonego. Brak zapłaty alimentów też nie stanowi przesłanki do pozbawienia środków z OFE, bo to zupełnie inne roszczenie, dochodzone osobno. OFE mają rację, że dopóki w systemie widnieje jego nazwisko jako uposażonego, to mają obowiązek wypłacić pieniądze jemu (po dopełnieniu formalności).

Istnieją ewentualne możliwości zakwestionowania tego, ale są one są bardzo wąskie i zwykle wymagają indywidualnej analizy przez adwokata/radcę prawnego. Tym niemniej, warto je znać. Chodzi w szczególności o ewentualne błędy formalne/techniczne: np. dyspozycja uposażenia sporządzona wadliwie, niepodpisana, dwuznaczna, ale to rzadkie, bo OFE działają na podstawie formularzy. Ewentualnie, kwestionowanie po wypłacie, tzn. teoretycznie można rozważać powództwo przeciwko ojcu (już po wypłacie) o wydanie części środków na innej podstawie prawnej, np.: nadużycie prawa podmiotowego, bezpodstawne wzbogacenie, odpowiedzialność za niepłacone alimenty (jeśli istniał tytuł wykonawczy – wyrok/ugoda sądowa). Jednakże sądy traktują uposażenie w OFE jako szczególny tytuł i szanse nie są duże bez mocnych, konkretnych podstaw. Jeśli jednak kiedykolwiek został zasądzony obowiązek alimentacyjny (wyrok, ugoda sądowa) i ojciec go nie wykonywał, to powstawały zaległości, które można próbować egzekwować od niego jako dług – niezależnie od OFE a nawet niejako przeciwnie, bo można komornikowi wskazać te środki do zajęcia. Można też rozważyć powództwo o odszkodowanie/zadośćuczynienie za niewykonywanie obowiązków wobec dziecka, ale to już zupełnie odrębna sprawa, a nie zablokowanie wypłaty OFE (choć i w takim przypadku egzekucja zasądzonego zadośćuczynienia/odszkodowania mogłaby zostać skierowana do tej wierzytelności).