Odrzucenie spadku przez rodziców a odpowiedzialność dzieci
Pytanie: W kwietniu 2024 roku zmarł mój kuzyn, zostawiając długi. Jego rodzice, rodzeństwo i ich dzieci odrzucili spadek . Moja mama ( siostra matki kuzyna) też odrzuciła spadek. Ja i mój brat też to zrobiliśmy . Wszystko z zachowaniem terminów. Notariusz twierdzi że nasze dzieci już nie muszą odrzucać spadku gdyż w listopadzie 2023 r zmieniły się przepisy. Czy na pewno ma rację ?? W pismach informacyjnych z sądu nasze dzieci są wymieniane.
Odpowiedź: Notariusz zasadniczo ma rację, czyli że po zmianach z 15 listopada 2023 r. nie trzeba już występować do sądu o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu małoletnich dzieci, jeżeli rodzic sam wcześniej ten spadek odrzucił, ale same dzieci nadal są spadkobiercami i niejako z urzędu długów nie pozbywają się. To jednak, że są wymienione w pismach z sądu, jest normalne i nie znaczy, że automatycznie dziedziczą długi.
Nowelizacja prawa spadkowego (ustawa z 28 lipca 2023 r., obowiązuje od 15 listopada 2023 r.) zmieniła bowiem m.in. zasady postępowania przy odrzuceniu spadku w imieniu małoletnich. Gdy dziecko zostaje powołane do dziedziczenia tylko dlatego, że rodzic odrzucił spadek, nie trzeba już uzyskiwać zgody sądu opiekuńczego na odrzucenie spadku w imieniu tego dziecka; wystarczy oświadczenie u notariusza lub w sądzie. Nadal jednak trzeba złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka w terminie 6 miesięcy od chwili, gdy dowiedzieli się Państwo, że dziecko jest spadkobiercą (czyli w praktyce od chwili, gdy rodzice odrzucili spadek). Uproszczono więc procedurę (bez konieczności występowania do sądu rodzinnego), ale nie wprowadzono z urzędu rozciągnięcia się odrzucenia spadku przez rodzica na dzieci – nadal potrzebne jest osobne oświadczenie, tyle że prostsze.
Zgoda sądu opiekuńczego nie jest więc potrzebna, jeśli dziecko dziedziczy wskutek odrzucenia spadku przez rodzica. W ogóle jednak trzeba składać oświadczenie w imieniu dziecka, bowiem dziecko po odrzuceniu spadku przez rodzica, wchodzi do kręgu spadkobierców i dziedziczy w jego miejsce, więc jeżeli chcą Państwo, aby nie dziedziczyło długów, trzeba w jego imieniu złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Tzw. efekt domina powoduje, iż po odrzuceniu przez jednego spadkobiercę w jego miejsce wchodzą jego zstępni (dzieci, wnuki), którzy muszą sami (lub przez rodziców) odrzucić spadek w ustawowym terminie. Nowelizacja z 2023 r. nie znosi tej zasady, tylko ułatwia procedurę wobec małoletnich. I dlatego twierdzenie, że dzieci już nie muszą odrzucać spadku, bo zmieniły się przepisy jest co najmniej bardzo skrótowe i może wprowadzać w błąd. Zmienił się tryb, nie sama konieczność złożenia oświadczenia.
Jak chodzi o to, dlaczego w waszej sprawie dzieci są wymienione w pismach z sądu, to należy wskazać, że sąd prowadząc sprawę spadkową ma obowiązek ustalić cały krąg spadkobierców ustawowych, łącznie z tymi, którzy weszli do dziedziczenia na skutek odrzucenia spadku przez osoby niejako wyżej w kolejności. Dlatego w pismach sąd wymienia również Państwa dzieci i wzywa (bezpośrednio lub pośrednio) do zajęcia stanowiska lub informuje o ich statusie. To jest zgodne z obowiązującymi przepisami i nie oznacza, że sąd nie zna przepisów, tylko wskazuje, kto w tej chwili jest potencjalnym spadkobiercą według ustawy.
Jeżeli od momentu, w którym Państwo (rodzice) odrzucili spadek, nie minęło 6 miesięcy, to w mojej ocenie bezpiecznym rozwiązaniem jest złożenie u notariusza oświadczeń o odrzuceniu spadku w imieniu dzieci (bez występowania do sądu rodzinnego – tu akurat nowelizacja bardzo pomaga). Jeżeli zaś 6 miesięcy już minęło, to sytuacja jest bardziej złożona – wtedy warto pójść do adwokata/radcy z kompletem dokumentów (data śmierci, daty odrzucenia spadku przez poszczególne osoby, pisma z sądu), bo być może wchodzi w grę uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia z powodu błędu co do prawa, o czym też pisze się w komentarzach do art. 1015 i 1019 k.c. po nowelizacji. Na etapie sprawy sądowej można też przedstawić odpisy aktów notarialnych odrzucenia spadku w imieniu dzieci, aby sąd uwzględnił je w ustalaniu kręgu spadkobierców.