Obrona przed skargą pauliańską
Obrona przed skargą pauliańską polega przede wszystkim na wykazaniu, że w konkretnej sprawie nie zostały spełnione ustawowe warunki umożliwiające jej uwzględnienie przez sąd. Skarga pauliańska to narzędzie, dzięki któremu wierzyciel może żądać uznania za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli, gdy osoba trzecia uzyskała korzyść i wiedziała (lub powinna była wiedzieć) o działaniu na szkodę wierzycieli.
Najważniejsze strategie obrony obejmują:
1. Zarzut braku przesłanki pokrzywdzenia wierzycieli – należy wykazać, że dokonana czynność nie prowadziła do pokrzywdzenia wierzyciela, czyli nie doprowadziła do niewypłacalności lub nie pogłębiła jej, np. sprzedaż miała charakter rynkowy i była uzasadniona okolicznościami, a nie próbą ukrycia majątku.
2. Brak świadomości działania na szkodę wierzycieli – dłużnik musi działać ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia musi mieć wiedzę lub przy należytej staranności mogła się tego dowiedzieć. W praktyce oznacza to, że nabywca mógł nie wiedzieć o problemach finansowych dłużnika, szczególnie jeśli dochował należytej staranności przy transakcji.
3. Przedawnienie roszczenia – skarga pauliańska przedawnia się po 5 latach od dokonania zaskarżonej czynności. Jeżeli od tej daty upłynął już wymagany czas, można podnieść zarzut przedawnienia.
4. Udowodnienie, że wierzyciel powziął swoje prawo po dokonaniu czynności przez dłużnika – ma to znaczenie wtedy, gdy dłużnik dokonał czynności przed powstaniem zobowiązania wobec konkretnego wierzyciela.
5. Brak korzyści majątkowej osoby trzeciej – jeśli osoba trzecia nie uzyskała żadnej korzyści majątkowej w wyniku czynności, nie można zastosować skargi pauliańskiej.
6. Okoliczności wyłączające działanie skargi – np. czynność była nakazana przepisem prawa, istniały inne ważne powody, dla których czynność ta była dokonywana, np. działania na korzyść majątku, a nie jego wyzbycie.
Dodatkowe działania dla osób trzecich, szczególnie przy zakupie nieruchomości, to sprawdzenie sytuacji prawnej dłużnika (księgi wieczyste, rejestry dłużników, zaświadczenie o niezaleganiu z podatkami, zapytania o egzekucję komorniczą), ubezpieczenie tytułu do nieruchomości jako zabezpieczenie przed skutkami ewentualnej skargi.
Pytanie: Jestem dłużnikiem, egzekucja komornicza wobec mnie jest bezskuteczna. Przepisałem mieszkanie na osobę trzecią czyli podarowałem je. Osoba ta nie jest ze mną spokrewniona. Wierzyciel ma w planie wniesienie skargi pauliańskiej. Czy można obronić się przed nią w zaistniałej sytuacji? Jak wspomniałem, obdarowana przeze mnie nieruchomością osoba nie należy do mojej rodziny nawet dalszej a wiem, że tylko w przypadku gdy obdarowana osoba jest z najbliższej rodziny dłużnika darczyńcy albo gdy jest z nim w bliskim stosunku uznaje się, że taka osoba wiedziała o tym, że dłużnik obdarowuje ją w celu uniknięcia egzekucji. Ta osoba trzecia którą obdarowałem, nie jest ze mną w bliskim stosunku.
Odpowiedź: To Was nie ratuje 😉 tzn. okoliczność polegająca na tym, że dokonał Pan darowizny na rzecz osoby która nie pozostaje z Panem w bliskim stosunku. Polecam bowiem art. 528 Kodeksu cywilnego który stanowi, że jeżeli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Tak jest w Waszym przypadku i nie ma to znaczenia to, że obdarowana osoba, jak Pan twierdzi, nie pozostaje z Panem w bliskim stosunku. Uzyskała od Pana korzyść majątkową nieodpłatnie a zatem uznanie czynności darowizny nieruchomości za bezskuteczną względem wierzyciela który wystąpi ze skargą pauliańska wydaje się być pewne.
Uniknąć skargi pauliańskiej mogłaby ta osoba trzecia wskazując wierzycielowi inne Pana mienie z którego mógłby zostać zaspokojony a jak mniemam, nie wchodzi to w grę. O wiele łatwiej obronić się przed skargą pauliańską jeżeli dłużnik zamiast darować nieruchomość lub inny składnik swego majątku, po prostu dokona sprzedaży tegoż. Wtedy wierzyciel musi wykazać, że nabywca wiedział, że dłużnik – zbywca działał ze świadomością pokrzywdzenia swych wierzycieli.
Zaktualizowano 20 lipca 2025 r.