Notariusz nie zamknął księgi wieczystej poprzedniego właściciela – kto za to zapłaci?
Pytanie: Rodzice chcą przepisać ziemię na syna. Okazało się, że 30 lat temu podczas zakupu jednej działki notariusz sporządził księgę wieczysta na kupujących, czyli na rodziców. Ale nie zamknął księgi sprzedającego. Adwokat chce wystosować pozew do sądu o zamknięcie księgi poprzedniego właściciela, ale rodzice muszą ponieść koszty zamknięcia księgi, a koszt to jakiś % wartości ziemi. Dlaczego rodzice muszą płacić za ten błąd?
Odpowiedź: Rodzice płacą, bo wniosek o zamknięcie księgi jest ich własną czynnością w księdze wieczystej, a opłaty sądowe nie zależą od tego, kto zawinił. Co innego odpowiedzialność za szkodę za błąd notariusza – ta co obciąża notariusza i jego ubezpieczyciela, ale to wymaga osobnego dochodzenia roszczeń, a nie przerzucenia na niego samych opłat sądowych. Opłata za wpis/wykreślenie w księdze wieczystej jest ustalona ustawowo jako opłata stała (najczęściej 100 lub 200 zł za dany wniosek), niezależnie od przyczyny i winy kogokolwiek. Zamknięcie księgi wieczystej następuje na wniosek osoby zainteresowanej i sąd pobiera z góry opłatę sądową od tego wniosku; przepisy nie przewidują zwolnienia z tej opłaty tylko dlatego, że błąd popełnił kiedyś notariusz.
Z punktu widzenia sądu to rodzice mają interes, żeby stan ksiąg uporządkować, np. przed darowizną dla syna, więc to ich wniosek i ich opłata. Notariusz ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu czynności notarialnych, na zasadach określonych w kodeksie cywilnym (art. 49 Prawa o notariacie). Jest obowiązkowo ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej; w praktyce roszczenia za szkody (np. konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów) kieruje się przeciwko niemu i jego ubezpieczycielowi. Jeżeli można się wykazać, że pozostawienie starej księgi było błędem notariusza i generuje wymierną szkodę (koszty, opóźnienia, ryzyko obrotu), można żądać zwrotu tych kosztów w drodze powództwa o odszkodowanie. Sąd wieczystoksięgowy tylko wykonuje wniosek i pobiera opłatę według twardych stawek z ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; nie ma uznania ani kompetencji, żeby ściągnąć tę opłatę z notariusza. Państwo nie przejmuje odpowiedzialności za błędy notariusza i to notariusz odpowiada własnym majątkiem i z polisy OC, ale dopiero po przeprowadzeniu odpowiedniego postępowania cywilnego.
Proszę ustalić (z aktem sprzed 30 lat i dokumentacją), czy rzeczywiście doszło do zawinionego błędu notariusza, a nie np. prawidłowego, ale wtedy typowego sposobu prowadzenia ksiąg. Jeżeli błąd jest oczywisty, proszę wystosować wezwanie do notariusza lub do jego następcy prawnego/OC, do dobrowolnego pokrycia kosztów uporządkowania ksiąg. W przypadku niespełnienia żądania, można wnieść powództwo o odszkodowanie przeciwko notariuszowi/ubezpieczycielowi obejmujące m.in. opłaty sądowe i ewentualne dodatkowe koszty. Niezależnie od sporu z notariuszem, jeśli zależy Państwu na szybkim przepisaniu ziemi na syna, wniosek o zamknięcie księgi i tak trzeba będzie złożyć i opłacić, a kwestię zwrotu kosztów dochodzić osobno.