Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Nie znam ojca, zostawił mamę w ciąży i zerwał kontakty. Próbowałam nawiązać jako nastolatka jednak nie skorzystał. Wiem, że będzie mi się należało prawo do zachowku i jakiś spadek. Nie jest to osoba zadłużona. Z pierwszego małżeństwa ma jedno dziecko, teraz jest w drugim bez dzieci. Nie mam żadnego kontaktu z jego rodziną. Jak mogę dowiedzieć się czy cokolwiek mi się należy?

Odpowiedź: Dziecko pozamałżeńskie dziedziczy po ojcu tak samo jak dziecko z małżeństwa, o ile zostało ustalone ojcostwo (akt urodzenia z wpisanym ojcem, uznanie, wyrok). Brak kontaktu z ojcem jako taki, nie pozbawia prawa do spadku ani do zachowku; w orzecznictwie podkreśla się, że sam fakt wieloletniego braku relacji nie wystarcza do skutecznego wydziedziczenia. Jeśli ojciec nie pozostawi testamentu, dziedziczenie nastąpi z mocy ustawy: w pierwszej kolejności dzieci i małżonek w równych częściach, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4.

Jeśli ojciec w testamencie powoła do całości spadku np. obecną żonę albo tylko dziecko z pierwszego małżeństwa, wówczas Tobie będzie przysługiwał zachowek, czyli roszczenie o zapłatę określonej kwoty pieniężnej. Zasadniczo zachowek wynosi 1/2 tego, co otrzymałabyś dziedzicząc ustawowo; wyjątek – 2/3 tylko gdybyś w momencie śmierci ojca była małoletnia lub trwale niezdolna do pracy. Roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy / ogłoszenia testamentu).

Problemem w sprawie nie jest to, czy coś Ci się należy, ale jak się o tym dowiedzieć przy braku kontaktu z rodziną. Jeśli nikt Cię nie poinformuje, to przez długi czas możesz nawet nie wiedzieć o śmierci ojca i postępowaniu spadkowym. Upewnij się co do formalnego ustalenia ojcostwa. Sprawdź swój odpis aktu urodzenia: czy ojciec jest tam wpisany imieniem, nazwiskiem i PESEL-em. To dokument, który potwierdza Twoje prawa spadkowe. Zgromadź minimum danych o ojcu: data urodzenia, adres zamieszkania (choćby dawny), miejsce pracy, nazwiska żon. Ułatwi to ewentualne odnalezienie aktu zgonu i sądu spadku. Odnotuj dane dziecka z pierwszego małżeństwa i aktualnej żony. Jeśli kiedyś dowiesz się o śmierci ojca, to z dużym prawdopodobieństwem osoby te będą albo współspadkobiercami ustawowymi, albo jedynymi spadkobiercami testamentowymi, od których możesz domagać się zachowku, o ile nie upłynął termin przedawnienia.

Gdy tylko dowiesz się o śmierci ojca (np. z bazy PESEL, od urzędu, z rodziny), to ustal sąd spadku i złóż wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Sąd spadku to sąd rejonowy ostatniego miejsca zamieszkania ojca. We wniosku wskazujesz siebie jako zstępną (dziecko), inne znane Ci dzieci i małżonka / żonę. Sąd sam ustali krąg spadkobierców, w razie potrzeby przez ogłoszenie i wyznaczenie kuratora dla nieznanych. Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza Wchodzi w grę tylko wówczas, jeśli inni spadkobiercy zgodzą się stawić się u tego notariusza i są znani, więc przy braku kontaktu pozostaje raczej tylko jest droga sądowa. Dysponując stwierdzeniem nabycia spadku widzisz, kto odziedziczył spadek i w jakich częściach, oraz czy istniał testament. Jeśli okaże się, że zostałaś pominięta w testamencie albo otrzymałaś dostałaś mniej, niż wynikałoby z ustawy, to możesz wytoczyć powództwo o zapłatę zachowku przeciwko spadkobiercom.