Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Od roku w wodociągu jednej z miejscowości w Gminie X występuje problem z bakteriami coli , woda zdatna jest do spożycia po przegotowaniu min przez 2 minuty. Inne miejscowość w tej samej gminie mają ten sam problem z wodą od stycznia tego roku. Gmina z dniem 1 stycznia zrezygnowała z dotychczasowej firmy dbającej o w/w wodociąg, jednak na samej umowie nie widnieje zapis jaki podmiot dokładnie za to odpowiada. Zaznaczone w umowie jest tylko że za wodociąg odpowiada Wójt Gminy X.
1) czy jako mieszkańcy mamy prawo wymagać żeby przedstawiona została dokłada nazwa spółki która świadczy takie usługi w imieniu Wójta gminy X ?
2) czy mieszkańcy mają obowiązek uiszczania opłaty mimo niezdarności wody do spożycia?
Jakie kroki podjąć żeby zmusić Wójta do usunięcia usterki ? Do kogo zgłosić problem jeśli Wójt nie reaguje?
Bardzo proszę o pomoc wielu z mieszkańców posiada zwierzęta hodowlane.

Odpowiedź: Obowiązek zapewnienia mieszkańcom wody jest zadaniem własnym gminy – wójt tylko je wykonuje, ale faktycznie najczęściej zajmuje się tym przedsiębiorstwo wodociągowo‑kanalizacyjne działające na podstawie ustawy z 7.06.2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Kto faktycznie eksploatuje wodociąg (nazwa zakładu), to informacja o podmiocie wykonującym zadanie publiczne oraz o wydatkowaniu środków publicznych (umowa z firmą, zlecenia). Takie dane są informacją publiczną i macie prawo żądać ich ujawnienia na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. 2022 poz. 902). Możecie więc złożyć u wójta (w urzędzie gminy) wniosek o udostępnienie informacji publicznej i zażądać podania: nazwy, adresu i formy prawnej przedsiębiorstwa wodociągowego, numeru i daty umowy z gminą, zakresu powierzonych zadań. Jeżeli gmina nie udzieli informacji, to przysługuje Wam jako mieszkańcom skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na bezczynność lub odmowę udzielenia informacji publicznej.

Jak chodzi samą wodę, to istnieje formalnie warunkowa przydatność do spożycia po przegotowaniu – standardowa decyzja Sanepidu w przypadku wykrycia bakterii coli (woda nadaje się do spożycia po gotowaniu min. przez 2 minuty). Istnieje też całkowita nieprzydatność do spożycia – woda nie może być w ogóle używana jako pitna i wówczas gmina ma obowiązek zapewnić beczkowozy lub wodę butelkowaną. Z opisu wynika, że w waszej gminie występuje wariant pierwszy (warunkowa przydatność po przegotowaniu). Zasadniczo odbiorca płaci za usługę dostawy wody według zatwierdzonej taryfy, dopóki umowa nie zostanie rozwiązana lub zmieniona. Pogorszenia się jakości wody nie znosi bezwzględnie obowiązku płatności, ale może rodzić roszczenia: obniżenia opłaty, odszkodowania, zwrotu części kosztów (np. za wodę butelkowaną). W sytuacji tak długotrwałego problemu można argumentować, że usługa nie jest wykonywana prawidłowo, nie zostały zachowane należyte standardy jakości, użytkownicy ponoszą dodatkowe koszty (energii do gotowania, zakupu wody, ryzyko dla zwierząt).

Możecie zatem składać indywidualne reklamacje do przedsiębiorstwa wodociągowego lub gminy (o ile nie ujawniła przedsiębiorstwa) z żądaniem obniżenia opłat za okres, gdy obowiązywał zakaz / ograniczenie a w przypadku nieuwzględnienia reklamacji można zawiadomić Rzecznika Praw Konsumenta, UOKiK, ewentualnie wnieść powództwo o odszkodowanie. Nie istnieje jednak przepis, który pozwala jednostronnie przestać płacić bez ryzyka naliczania odsetek czy odcięcia wody. Zgodnymi z prawem opcjami są właśnie reklamacje i roszczenia o obniżkę oraz odszkodowanie.

Wójt jest odpowiedzialny za zapewnienie mieszkańcom wody zgodnej z normami, współpracę z Sanepidem, organizację zastępczego zaopatrzenia (np. beczkowozy), gdy woda nie jest zdatna do spożycia. W przypadku długotrwałej awarii można podjąć równolegle następujące kroki:

1. Powiatowa Stacja Sanitarno‑Epidemiologiczna). Jeżeli jeszcze tego nie zrobiono: pisemne zgłoszenie do Powiatowej Stacji Sanitarno‑Epidemiologicznej z opisem sytuacji (od kiedy problem, jakie są komunikaty, czy są zwierzęta hodowlane, czy są przypadki biegunek, zatruć). Sanepid ma uprawnienia do kontroli wodociągu, wydawania decyzji o warunkowej przydatności, zakazie używania wody, nakazach działań naprawczych. Jeżeli Sanepid już wydawał decyzje, można poprosić o ich kopie (to też informacja publiczna).

2. Skarga do wójta. Zbiorcze pismo mieszkańców (podpisy z kilku/kilkunastu domów) do wójta z
przedstawieniem problemu (czas trwania, komunikaty, koszty, ryzyko dla ludzi i zwierząt). I z żądaniem przedstawienia planu naprawczego z terminami (dezynfekcja, płukanie, modernizacja, wymiana odcinków sieci), ujawnienia nazwy przedsiębiorstwa, zapewnienia zastępczego zaopatrzenia (jeśli sanepid orzeka nieprzydatność), rozważenia ulg/opustów na wodę. Sugeruję przy tym powołać się na art. 7 Ustawy o samorządzie gminnym – zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty w zakresie wodociągów i zaopatrzenia w wodę to zadanie własne gminy. Jeżeli po zgłoszeniu problemu wójt nie podejmie skutecznych działań, to wnieść skargę na niego do rady gminy w trybie Ustawy o samorządzie gminnym. Opisujecie w niej zaniedbanie zadań własnych, brak działań naprawczych, brak informacji, narażanie zdrowia ludzi i zwierząt. Można też zawiadomić wojewodę o naruszeniu prawa lub przewlekłości w realizacji zadania własnego (zapewnienie wody). Wojewoda może wszcząć postępowanie nadzorcze w stosunku do działań/zaniedbań gminy.

Poza tym, zgodnie gdy problem środowiskowy (zanieczyszczenie wody) nie jest rozwiązywany przez wójta, można skierować pismo do właściwego Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Inspektorat może przeprowadzić kontrolę i zastosować sankcje prawne. W sytuacjach rażących zaniedbań, długotrwałego narażenia zdrowia, można zawiadomić organy ścigania. Prokurator może podjąć działania w interesie publicznym (np. zaskarżać uchwały, wstępować do postępowań).