Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Pracowałam 2 lata na umowie zlecenie ze statusem ucznia. Uczęszczałam do szkoły weekendowej prywatnej, o czym pracodawcę poinformowałam, jednak z jakichś przyczyn moja wypłata nie była brutto=netto (jestem osobą przed 26 r.ż.), próbowałam wielokrotnie doinformować się jak to wygląda i każdy mnie zapewniał, że to dlatego, bo szkoła prywatna nie publiczna, więc sprawę zostawiłam i się pogodziłam. Jednak niedawno dowiaduję się, że moje wątpliwości były słuszne. Logując się na portal ZUS widzę, że składki były potrącane jednak nie widzę kwot oprócz składki na ubezpieczenie emerytalne, natomiast na zaświadczeniu o wykonywaniu pracy i wynagrodzeniu mam dokładnie kwoty potrącane na ubezpieczenia społeczne i FP. Mniemam więc, że z jakiegoś powodu pracodawca po prostu nie zgłosił mnie do ZUS jako ucznia.
Zaświadczenie o nauce i byciu uczniem posiadam, świadectwo również.
Jakie kroki mogę podjąć, żeby odzyskać te pieniądze niesłusznie odprowadzane?
Czy najpierw „uderzam„ do pracodawcy i z czym mam do niego wystąpić? Co w przypadku jeśli nie będzie chciał współpracować?

Odpowiedź: W opisanej sytuacji masz dużą szansę na odzyskanie niesłusznie potrąconych składek, ale formalnie wniosek o zwrot składa do ZUS płatnik składek (pracodawca/zleceniodawca), a nie Ty jako zleceniobiorca. Jeśli pracodawca nie będzie współpracował, możesz złożyć wniosek bezpośrednio do ZUS i ewentualnie skargę do PIP, żeby wymusić korektę dokumentów.

Zasadniczo uczeń szkoły ponadpodstawowej, który nie ukończył 26 lat i pracuje na umowie zlecenia, nie podlega ubezpieczeniom społecznym ani zdrowotnym z tej umowy, a zleceniodawca nie musi go zgłaszać do ZUS jako zleceniobiorcy. Wyjątki to m.in. sytuacja, gdy oprócz zlecenia miałaś u tego samego podmiotu umowę o pracę (wtedy zlecenie podlega oskładkowaniu) albo utrata statusu ucznia w trakcie wykonywania zlecenia (od momentu utraty statusu składki już są należne). Posiadasz zaświadczenie ze szkoły i nie ukończyłaś 26 lat i nie ma tu znaczenia, czy jest publiczna czy prywatna.

Przygotuj dokumenty: umowy zlecenia, rachunki/listy płac, potwierdzenia wypłat, zaświadczenie o nauce z datami (od kiedy – do kiedy), świadectwo ukończenia szkoły, ewentualna korespondencja z pracodawcą. Pobierz z PUE ZUS historię ubezpieczeń i składek za sporne okresy (widać tam, kiedy i z jakiego tytułu byłaś zgłoszona, jakie kody tytułu ubezpieczenia wpisano). Ustal dokładne okresy, w których miałaś status ucznia i byłaś przed 26 rokiem życia oraz w jakich miesiącach pobrano od Ciebie składki (sprawdź listy płac / paski). To wszystko umożliwi Ci wykazanie, za jakie miesiące składki były nienależne – tylko za te, w których miałaś status ucznia i nie było innych tytułów do ubezpieczenia.

W pierwszej kolejności jednak należałoby wystąpić w omawianej sprawie do pracodawcy, jako że formalnie to on jest płatnikiem i to on powinien skorygować zgłoszenia i rozliczenia do ZUS (ZUS ZWUA/ZUA, DRA, RCA), bezpośrednio wystąpić o zwrot nadpłaconych składek jako płatnik (na formularzu RZS-P lub w piśmie własnym) i rozliczyć się z Tobą. Istnieje ryzyko, że pieniądze przywłaszczy, ale taka jest procedura. Warto w piśmie do pracodawcy wskazać, że w razie braku reakcji w terminie 14 dni poinformujesz ZUS i Państwową Inspekcję Pracy. To często motywuje przedsiębiorcę.

Jeśli pracodawca nie zareaguje odpowiednio, to składasz do ZUS wniosek o ustalenie prawidłowego podlegania ubezpieczeniom i o stwierdzenie nadpłaty składek. Możesz wykorzystać formularz RZS‑P (wniosek o zwrot nienależnie opłaconych składek) wskazując w nim, że składki zostały pobrane nienależnie z tytułu błędnego zgłoszenia do ubezpieczeń jako zwykły zleceniobiorca, mimo statusu ucznia. Badając sprawę, ZUS może wezwać pracodawcę do wyjaśnień i korekt. Jeśli stwierdzi nadpłatę, to wyda decyzję – zwrot formalnie przysługuje płatnikowi, ale decyzja potwierdzi, że składki były nienależne, co ułatwia dochodzenie roszczeń od pracodawcy. Jak już też wspomniałem, możesz wnieść do PIP skargę na niewłaściwe rozliczanie umowy zlecenia i potrącanie składek wbrew przepisom, w szczególności jeśli pracodawca wprowadzał Cię w błąd co do podstaw prawnych (szkoła prywatna itp.). PIP może przeprowadzić kontrolę dokumentacji pracodawcy, co często wymusza na nim dokonanie korekty w ZUS. Jeśli ZUS stwierdzi nadpłatę, ale środki wracają do pracodawcy (płatnika), a ten nie chce się z Tobą rozliczyć, możesz dochodzić od niego roszczenia o zwrot części wynagrodzenia bezprawnie potrąconej (pozew o zapłatę – roszczenie ze stosunku cywilnoprawnego umowy zlecenia).