Nieściągalne zadośćuczynienie a państwowa kompensata
Pytanie: 3 lata temu zabili mi brata, wyrok dożywocie, oraz 900 000 zł. zadośćuczynienia, czy należy mi się jakieś zadośćuczynienie od Państwa? Od oskarżonego nic nie można ściągnąć.
Odpowiedź: Poza zasądzonym od sprawcy zadośćuczynieniem można skorzystać tylko z tzw. państwowej kompensaty dla ofiar przestępstw, ale to świadczenie jest ograniczone kwotowo i dotyczy konkretnych kosztów (utrzymanie, leczenie, pogrzeb); nie stanowi drugiego zadośćuczynienia za krzywdę – od państwa. Reguluje ją ustawa z 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych. Uprawnionymi są ofiara lub jej najbliżsi, gdy w wyniku czynu zabronionego ofiara poniosła śmierć albo doznała ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Kompensata pokrywa wyłącznie: utracone zarobki lub inne środki utrzymania, koszty leczenia oraz koszty pogrzebu będące skutkiem czynu. Ustawowy limit to obecnie maksymalnie 25 000 zł, a w razie śmierci ofiary 60 000 zł łącznie dla uprawnionych.
Omawiana kompensata jest przyznawana, gdy przestępstwo zostało popełnione w Polsce, a ofiara miała stałe miejsce pobytu w Polsce lub innym państwie UE. Dotyczy czynu zabronionego, którego skutkiem była śmierć lub poważny uszczerbek na zdrowiu (co w Pana sprawie jest spełnione). Kompensata jest należna tylko wówczas i w takiej wysokości, w jakiej osoba uprawniona nie może uzyskać pokrycia kosztów z innych źródeł (np. od sprawcy, z ubezpieczenia). Sąd może odmówić lub obniżyć kompensatę, jeżeli ofiara przyczyniła się do popełnienia czynu. To że, jak rozumiem, egzekucja zadośćuczynienia od sprawcy jest bezskuteczna, również przemawia akurat na korzyść przy wniosku o kompensatę (brak pokrycia szkody z innego źródła).
Jeżeli nie składał Pan (ani inni najbliżsi) wniosku o kompensatę na podstawie tej ustawy, to najpierw proszę sprawdzić, czy nie minął termin. Wniosek o kompensatę składa się do organu orzekającego w terminie 3 lat od dnia ujawnienia się skutków czynu zabronionego, nie później jednak niż w terminie 5 lat od dnia jego popełnienia, pod rygorem wygaśnięcia uprawnienia do żądania kompensaty.
Roszczenie wobec Skarbu Państwa ponad tę kompensatę (np. na zasadzie odpowiedzialności Skarbu Państwa za to, że doszło do zbrodni) jest możliwe tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy można wykazać zawinione zaniechania organów (np. oczywiste błędy policji/prokuratury, które bezpośrednio umożliwiły zabójstwo) i są to skomplikowane procesy z art. 417 k.c. wymagające bardzo mocnych dowodów.