Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Złożono zawiadomienie z art. 207kk o znęcaniu 14latków nad rówieśnikiem w prokuraturze właściwiej miejscu zdarzenia. Po miesiącu zwłoki (bez uwzględnienia wniosków) prokuratura wysłała do sądu rejonowego w mieście właściwym miejsca zamieszkania agresorów. Minęło kilka miesięcy! Wezwano na przesłuchanie do sądu pokrzywdzonego z rodzicem. Na sali okazało się, że agresorzy byli na sali (prokurator nie wniósł o niebieski pokój, w ogóle nie skontaktował się z rodzicami pokrzywdzonego). Agresorzy z ojcami, z adwokatem, jak się okazało na sali dzieci lokalnych prominentów i wysokich urzędników miasta. Przesłuchano ich w sposób gloryfikujący, jakie to są dobre dzieci, jakie mają szerokie zainteresowania i ogólnie złoto. Pokrzywdzonego narażono na stres, zmuszając go do zeznania w ich obecności, ich adwokat był bardzo natarczywy. Rodzicom powiedziano, że nie mają prawa reprezentować pokrzywdzonego, własnego dziecka, nie mogą składać wniosków, zadawać pytań, nie wolno im nic, by zadbać o własne dziecko. Prokurator – totalne zignorowanie tematu, na zasadzie musiał, to przyszedł. Sprawa w toku, będzie przesłuchanie świadków. Co można zrobić? Jak obronić własne dziecko, i walczyć o sprawiedliwość? Jakie faktycznie prawa ma taki rodzic, co może zrobić na obecnym etapie?

Odpowiedź: Rodzic małoletniego pokrzywdzonego ma prawo reprezentować dziecko w postępowaniu karnym, składać wnioski, zażalenia i działać w jego imieniu – sąd nie miał prawa pozbawić Państwa tej reprezentacji strony tylko dlatego, że jesteście rodzicami. Małoletni nie może sam realizować praw pokrzywdzonego i musi być reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego (rodzica) albo opiekuna. W relacji: dziecko – obce dzieci (nie rodzice dziecka) nie ma żadnego konfliktu interesów, więc to właśnie rodzice są przedstawicielami ustawowymi i stroną uprawnioną do wszystkich czynności procesowych w imieniu małoletniego. Odmówienie rodzicom możliwości składania wniosków, zadawania pytań, reprezentowania dziecka jako pokrzywdzonego jest sprzeczne z art. 51 § 2 k.p.k. (reprezentacja pokrzywdzonego) oraz z zasadą, że przedstawiciel ustawowy wykonuje za małoletniego jego prawa procesowe.

Jak chodzi o przesłuchiwanie, to dzieci poniżej 15 lat jako pokrzywdzeni lub świadkowie przemocy powinny być zasadniczo przesłuchiwane w szczególnym trybie (art. 185a–185b k.p.k.), na posiedzeniu sądowym, z udziałem psychologa, w warunkach przyjaznych dziecku, bez kontaktu z oskarżonym/nieletnim sprawcą, o ile bezpośredni kontakt grozi pogorszeniem stanu psychicznego. Przesłuchanie w obecności agresorów i ich ojców, z natarczywym przesłuchaniem przez adwokata, może pozostawać w sprzeczności z obowiązkiem ochrony dobra dziecka i minimalizacji wtórnej wiktymizacji. Rolą rodzica/przedstawiciela ustawowego jest zgłaszanie wniosków, by zastosowano tryb przyjaznego przesłuchania, w tym tzw. niebieski pokój lub przynajmniej przesłuchanie bez bezpośredniej konfrontacji z agresorami.

Proszę złożyć do sądu wniosek o uznanie Państwa za przedstawicieli ustawowych i dopuszczenie do pełnego wykonywania praw pokrzywdzonego, jeśli sąd tego formalnie nie odnotował. Ponadto, o doręczanie Wam wszystkich pism, zawiadomień o rozprawach/posiedzeniach. Ponadto, o przeprowadzenie dalszego przesłuchania dziecka (jeżeli w ogóle byłoby potrzebne) w trybie art. 185a–185b k.p.k. – bez obecności agresorów, z udziałem psychologa, w przyjaznym pokoju. Rodzic może też ustanowić adwokata/radcę prawnego jako pełnomocnika małoletniego pokrzywdzonego, który będzie wykonywał prawa procesowe w imieniu dziecka (składał wnioski dowodowe, zadawał pytania, reagował na zachowanie obrony). W uzasadnionych wypadkach (trudna sytuacja materialna, szczególne okoliczności) można wnioskować o pełnomocnika z urzędu dla małoletniego pokrzywdzonego.

Ponadto, jak chodzi o przyszłe posiedzenia / przesłuchania świadków, to we wniosku do sądu (i ustnie do protokołu na kolejnej rozprawie) można domagać się:
– wyłączenia jawności rozprawy lub ograniczenia obecności agresorów w czasie zeznań dziecka i świadków, powołując się na dobro małoletniego i konieczność ochrony przed wtórną traumatyzacją,
– ograniczenia zakresu pytań obrońcy, zakazu pytań sugerujących, obraźliwych, upokarzających, sprzecznych z dobrem dziecka (sąd ma obowiązek takie pytania uchylać).
– zakazu bezpośredniego kontaktu agresorów z pokrzywdzonym na sali (np. ustawienie ekranów, zmiana organizacji sali, wyproszenie ich na czas zeznań).

W zależności od tego, na jakim etapie jest postępowanie i co zapisano w protokole, można:
1. Złożyć skargę na zachowanie prokuratora i sposób przeprowadzenia przesłuchania do Prokuratora Okręgowego (lub Regionalnego), opisując naruszenie praw małoletniego, brak wniosku o przyjazne przesłuchanie i bierność w ochronie dziecka.
2. Rozważyć zawiadomienie Rzecznika Praw Dziecka oraz Rzecznika Praw Obywatelskich, wskazując na naruszenie prawa dziecka do ochrony przed wtórną wiktymizacją i nierówność stron (dzieci prominentów z adwokatem vs. brak wsparcia dziecka–pokrzywdzonego).