Niepłatne nadgodziny z winy pracownika?
Pytanie: Pracuję na hali z maszynami CNC. Robimy precyzyjne części dla jednej z marek zajmujących się produkcją samochodów. Ostatnio nie zauważyłem iż jedno wiertło złamało się w czasie pracy przez co nie zgadza się głębokość jednego otworów. Szef powiedział że mam przyjść na darmowe nadgodziny żeby zweryfikować które części wyszły dobrze ,a które źle. Czy ma do tego prawo?
Odpowiedź: Pracodawca może zlecić nadgodziny w szczególnych sytuacjach (np. szczególne potrzeby zakładu), ale nie ma prawa żądać, aby były nieodpłatne – za każdą przepracowaną godzinę należy się wynagrodzenie lub czas wolny. Sprawdzenie partii produkcyjnej po ujawnieniu błędu można zakwalifikować pod pojęcie szczególnych potrzeb pracodawcy, więc w takim przypadku ma prawo zlecić pracę w godzinach nadliczbowych, o ile mieszczą się w limitach i nie należysz do grupy chronionej (ciąża, młodociany, niektóre osoby z niepełnosprawnością). Odmowa wykonywania pracy w nadgodzinach bez ważnego powodu może zostać potraktowana jako naruszenie obowiązków pracowniczych, jeśli polecenie jest zgodne z prawem pracy (czyli m.in. z limitami czasu pracy i zasadami BHP).
Kodeks pracy stanowi, że wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną; nie przewiduje wykonywania pracy w ramach stosunku pracy nieodpłatnie. Każda godzina ponad obowiązującą normę stanowi nadgodzinę i musi być rozliczona dodatkiem do wynagrodzenia lub czasem wolnym, zgodnie z art. 151 i nast. Kodeksu pracy. Zakomunikuj szefowi, że rozumiesz konieczność sprawdzenia detali, ale zgodnie z Kodeksem pracy nadgodziny wymagają rozliczenia (zapłata albo czas wolny do odebrania). Poproś o wpisanie nadgodzin do ewidencji czasu pracy albo o pisemne potwierdzenie, że za ten czas otrzymasz wynagrodzenie lub czas wolny. To, że ewentualnie Ty jako pracownik popełniłeś błąd, nie uzasadnia nałożenia przez pracodawcę kary w postaci nieodpłatnej pracy, bowiem odpowiedzialność materialna pracownika jest w prawie pracy uregulowana odrębnie (limity, zasada winy itd.), a nie przez omijanie wynagrodzenia za czas pracy. Zmuszanie do nieodpłatnych nadgodzin stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika i może być przedmiotem kontroli PIP i grożą za to mandaty dla pracodawcy.