Naruszenie czci osoby zmarłej
Pytanie: Moja siostra nie żyje od ponad roku. Tymczasem ktoś na jakiejś grupie na fb wstawił jej zdjęcie ( bez podania danych) i napisał, że ona wyrządziła mu tyle krzywd i na pohybel. Czy ja jako siostra mogę coś z tym prawnie zrobić, bo wiem, że w przypadku art. 212 i 216 odpada, bo siostra nie żyje, a ona by to musiała zrobić. Czy jakiś pozew cywilny i czy to się kwalifikuje jako naruszenie dóbr?
Odpowiedź: Sądy i doktryna uznają, że kult pamięci osoby zmarłej (prawo do spokojnego, niesfałszowanego kultywowania dobrej pamięci o bliskim) jest dobrem osobistym żyjących, chronionym przez art. 23 i 24 k.c. Naruszenie czci zmarłego (hejterskie wpisy, pomawianie, znieważanie) może jednocześnie naruszać Twoje prawo do kultywowania dobrej pamięci o niej, jeżeli była dla Ciebie osobą bliską. Ważne: dochodzisz ochrony własnego dobra (Twojej więzi i pamięci o siostrze), a nie dóbr osobistych zmarłej wprost – to różnica konstrukcyjna, ale kluczowa.
Na podstawie art. 24 § 1 k.c. możesz żądać m.in. zaniechania naruszeń – usunięcia wpisu/zdjęcia z Facebooka i powstrzymania się od podobnych treści w przyszłości. Prócz tego, usunięcia skutków naruszenia – np. przeprosiny w tej samej grupie, o określonej treści i formie. I również – zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę psychiczną lub wpłaty określonej kwoty na cel społeczny (art. 448 k.c.). Przed sądem musiałabyś wykazać, że między Tobą a siostrą istniała szczególna więź (rodzeństwo – więc co do zasady – tak), że działanie tej osoby istotnie narusza Twój kult pamięci o siostrze (np. poczucie cierpienia, upokorzenia, poczucie fałszowania jej obrazu).
Publiczne opublikowanie wizerunku zmarłej (nawet bez nazwiska, ale rozpoznawalnej np. dla znajomych) z komentarzem typu “wyrządziła mi tyle krzywd”, “na pohybel”, ma charakter ocenny i stygmatyzujący, może być uznane za poniżające i uderzające w dobre imię zmarłej. Sądy uznawały za naruszenie kultu pamięci m.in. publiczne stawianie zarzutów nieuczciwości zmarłego, obraźliwe określenia lub przedstawianie go w fałszywie negatywnym świetle. Jest to bardzo podobny stan faktyczny a Twojej sprawie dodatkowo dochodzi publikacja zdjęcia na portalu społecznościowym.
Skieruj do tej osoby przedsądowe wezwanie do: usunięcia posta, zaniechania naruszeń, przeprosin oraz ewentualnie zapłaty określonej kwoty tytułem zadośćuczynienia (jeśli chcesz i jesteś w stanie to uzasadnić). Jeżeli nie zareaguje, możesz wnieść pozew o ochronę dóbr osobistych do sądu cywilnego (sąd okręgowy, właściwy według miejsca zamieszkania pozwanego lub Twojego – do wyboru). W pozwie powołasz się na art. 23, 24 i 448 k.c. oraz opiszesz więź z siostrą i wpływ wpisu na Twoje przeżycia.
I masz rację, że przestępstwa zniesławienia i zniewagi ścigane są w trybie prywatnoskargowym, a tylko pokrzywdzonym byłaby sama siostra, która nie żyje. Natomiast ścieżka cywilna z tytułu naruszenia kultu pamięci osoby zmarłej jest w praktyce głównym narzędziem ochrony dla rodziny w takich sytuacjach.