Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Zmarł mój wujek, sprawa spadkowa jest w toku, ale znalazłem starą Polisę na 3000 pln, jest ona płacona automatycznym przelewem z konta (sprawa spadkowa w toku, więc nie można Polisy ani spieniężyć, ani odwołać zlecenia zapłaty) i policzyłem że suma wpłat już dawno te 3000 pln przekroczyła. Czy spadkobierca dostanie tylko 3000 pln, czy jest jakiś sposób żeby te nadpłacone pieniądze odzyskać?

Odpowiedź: Spadkobiercy dostaną świadczenie w wysokości przewidzianej w umowie (np. 3000 zł plus ewentualne indeksacje/odsetki przewidziane w OWU), a nie zwrot wszystkich wpłaconych składek. Nadpłacone składki nie są automatycznie zwracane, ale w pewnych sytuacjach da się o zwrot (lub częściowy zwrot) powalczyć.
​
Proszę ustalić, jaki to dokładnie produkt, tj. czy jest to klasyczna polisa na życie z sumą ubezpieczenia 3000 zł, polisa “na dożycie”, polisa z funduszem kapitałowym, czy np. stara polisa oszczędnościowa (posagowa, zaopatrzenia dzieci itp.). Do tego, czy z darowanej polisy wynika suma ubezpieczenia jako z góry określona kwota (np. 3000 zł), czy raczej wartość rachunku / wykupu zależna od wpłaconych składek. W pierwszym wariancie 3000 zł to maksymalne świadczenie, niezależnie od liczby składek. Od tych kwestii bowiem zależy, czy w ogóle jest mowa o nadpłacie, czy po prostu o typowej konstrukcji ubezpieczenia, gdzie płaci się składkę za ochronę, a świadczenie jest z góry ustalone.

Po śmierci posiadacza rachunku bank powinien zablokować rachunek po uzyskaniu informacji o zgonie (akt zgonu), co uniemożliwia dalsze wypłaty i realizację zleceń z konta. Z chwilą blokady rachunku wygasają pełnomocnictwa i nie można wykonywać operacji; bank wstrzymuje też zlecenia stałe z tego rachunku. Jeśli rachunek nadal jest aktywny i z niego idzie zlecenie stałe, można i trzeba jak najszybciej dostarczyć do banku akt zgonu, a po tym, a dokładniej po uzyskaniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia, doprowadzić do zamknięcia konta. Jest to najszybszy sposób na przerwanie dalszego nadpłacania składek, skoro z poziomu polisy nic nie możesz zrobić przed zakończeniem sprawy spadkowej.

Tu trzeba rozróżnić dwie sytuacje:
1. Składki zapłacone przed śmiercią – składka ubezpieczeniowa jest zapłatą za okres ochrony, a nie depozytem do zwrotu. Jeżeli umowa jest typową polisą na życie z ustaloną sumą ubezpieczenia (np. 3.000 zł), to nadwyżka składek ponad tę kwotę nie jest automatycznie nadpłatą do zwrotu, tylko kosztem ochrony w poprzednich latach. Wyjątkiem są produkty typu oszczędnościowo‑inwestycyjnego (polisolokaty, polisy z UFK, polisy na dożycie), gdzie istnieje tzw. wartość wykupu; tam po spełnieniu warunków można odzyskać wartość rachunku (często pomniejszoną o opłaty). Wtedy trzeba czytać OWU i tabelę opłat.
2. Składki pobrane po śmierci – tu pojawia się realna szansa na zwrot; po śmierci ubezpieczonego ochrona najczęściej wygasa, więc składki pobrane za okres po śmierci mogą być nienależne i to jest główny punkt zaczepienia w tej sprawie. W takiej sytuacji spadkobiercy (jako następcy prawni ubezpieczającego) mogą złożyć do ubezpieczyciela pisemny wniosek/reklamację o zwrot składek pobranych po dacie zgonu, powołując się na wygaśnięcie ryzyka i nienależne świadczenie.

W praktyce ubezpieczyciele dość często zwracają składki pobrane już po śmierci, o ile otrzymają dokumenty (akt zgonu, dokument dziedziczenia) i polisa faktycznie nie powinna już być kontynuowana zgodnie z OWU. Dlatego też warto policzyć osobno: ile składek wpłacono łącznie przed śmiercią (co z reguły jest kosztem ochrony ubezpieczeniowej), ile pobrano po dacie zgonu – o tę część można wnioskować jako o nienależnie pobraną. Proszę ustalić w banku status rachunku po zmarłym i dostarczyć do banku akt zgonu wujka. Po jego przyjęciu bank zablokuje rachunek i wstrzyma zlecenia stałe. Po zakończeniu postępowania spadkowego należy dostarczyć do banku postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia i rozliczyć środki na rachunku. dalej, ustalić typ polisy i warunki: poprosić ubezpieczyciela jako potencjalny spadkobierca/beneficjent o kopię umowy, OWU, informację o sumie ubezpieczenia i ewentualnej wartości wykupu oraz potwierdzenie dat i kwot opłaconych składek. Następnie sprawdzić w OWU: moment wygaśnięcia ochrony po śmierci, zasady zwrotu składek oraz czy w ogóle istnieje wartość wykupu. I wreszcie, złożyć dwa pisma do ubezpieczyciela, po zakończeniu postępowania spadkowego lub wcześniej – jako zgłoszenie roszczenia: zgłoszenie roszczenia o wypłatę świadczenia z polisy (3000 zł lub inna kwota wynikająca z umowy) oraz wniosek o zwrot składek pobranych po dacie śmierci jako świadczeń nienależnych (z załączonym zestawieniem przelewów).