Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Pisze w imieniu znajomej. Od wielu lat stara się o mieszkanie socjalne. Znajoma jest samotna matka z dorosłym synem niepełnosprawnym na wózku inwalidzkim. Syn ma stopień znaczny I niezdolnosc do samodzielnej egzystencji a w orzeczeniu o niepełnosprawności prawo do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. W związku z tym jaki metraż z lokalu socjalnego przysługuje dla znajomej i jej syna? Jakie warunki musi spełniać taki lokal socjalny?

Odpowiedź: Dla lokalu socjalnego przepisy określają jedynie minimalny metraż na osobę i ogólne warunki techniczne, a szczegółowe zasady (w tym uwzględnianie oddzielnego pokoju dla osoby z niepełnosprawnością) doprecyzowuje uchwała danej gminy. Ustawa o ochronie praw lokatorów definiuje lokal socjalny tak, że musi nadawać się do zamieszkania ze względu na stan techniczny i wyposażenie, powierzchnia pokoi przypadająca na członka gospodarstwa domowego nie może być mniejsza niż 5 m² na osobę a przy gospodarstwie jednoosobowym – co najmniej 10 mm². Dla dwuosobowego gospodarstwa (matka i dorosły syn) normatywne minimum z ustawy więc, to łącznie minimum 10 m² samej powierzchni pokoi, przy czym lokal może mieć obniżony standard.

W orzecznictwie i praktyce przyjmuje się, że jeżeli osoba niepełnosprawna ma w orzeczeniu wyraźne wskazanie prawa – wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju, urząd powinien to uwzględniać przy przydziale lokalu (tak jak przy dodatku mieszkaniowym). Powszechnie stosowany jest wzorzec, w którym do normatywnej powierzchni dodaje się 15 m² na osobę z takim wskazaniem (stosuje się to przy dodatku mieszkaniowym, a część gmin przenosi te zasady także na ocenę potrzeb mieszkaniowych przy lokalach socjalnych i komunalnych). Przykładowo: dla 2-osobowej rodziny normatywny metraż (zwykły) to określona przez przepisy lokalne wartość, a jeśli w rodzinie jest osoba na wózku lub z prawem do oddzielnego pokoju – dodaje się 15 m² ponad normę. W jednej z analizowanych spraw wskazano, że orzeczenie z pkt 10 (prawo do zamieszkiwania w oddzielnych pokojach) uzasadnia ubieganie się o lokal z dwoma pokojami – jednym dla matki, drugim dla syna. To oznacza w praktyce, że gmina nie powinna proponować jednego małego pokoju wspólnego dla obojga, celem powinien być lokal co najmniej dwupokojowy (oddzielny pokój dla matki i oddzielny dla syna), nawet jeśli formalne absolutne minimum metrażu z ustawy byłoby niższe.

Z ustawy i orzecznictwa wynika, że lokal socjalny musi nadawać się do zamieszkania – mieć możliwość ogrzewania, dostęp do wody, światła dziennego, wentylacji; nie może stwarzać zagrożenia dla zdrowia. Może mieć obniżony standard (np. łazienka lub WC wspólne na korytarzu), ale musi zapewniać dostęp do podstawowych urządzeń sanitarnych i infrastruktury. Minimalna powierzchnia pokoi na osobę – jak wyżej: 5 m² (lub 10 m² przy jednej osobie). W kontekście osoby na wózku inwalidzkim, choć ustawa ogólna nie opisuje wprost szerokości drzwi czy windy, gmina ma obowiązek zaspokajać potrzeby mieszkaniowe w sposób odpowiadający sytuacji gospodarstwa, więc w praktyce powinna tak dobrać lokal, by osoba na wózku mogła się do niego dostać i funkcjonować (parter, winda, brak wysokich progów itp.).